Australia: Bê bối trong Chương trình phục hồi hậu thiên tai

(BKTO) - Bốn năm sau trận lũ lịch sử năm 2022, Chương trình phục hồi hậu thiên tai trị giá 980 triệu USD của bang New South Wales, Australia bộc lộ hàng loạt bất cập nghiêm trọng. Nhiều dự án trọng điểm được triển khai khi chưa hoàn tất các khâu lập kế hoạch cốt lõi, dẫn đến chậm tiến độ kéo dài và không đạt mục tiêu đề ra...

Chậm tiến độ nghiêm trọng

Báo cáo kiểm toán của Tổng Kiểm toán bang New South Wales đã chỉ ra hàng loạt tồn tại trong việc quản lý Chương trình Nhà ở thích ứng (Resilient Homes Program) trị giá 880 triệu USD và Chương trình Đất ở thích ứng (Resilient Lands Program) trị giá 100 triệu USD, được triển khai sau trận lũ thảm khốc năm 2022 tại Australia.

Thảm họa này khiến 13 người thiệt mạng và gần 15.000 bất động sản tại khu vực Northern Rivers bị hư hại hoặc phá hủy. Tuy nhiên, sau bốn năm triển khai các chương trình phục hồi, nhiều người dân bị ảnh hưởng vẫn phải sống trong các khu tạm cư, ở nhờ người thân hoặc tiếp tục đối mặt với áp lực từ cuộc khủng hoảng nhà ở ngày càng nghiêm trọng.

Theo báo cáo, Chương trình Nhà ở thích ứng và Chương trình Đất ở thích ứng “không được lập kế hoạch hiệu quả trước khi triển khai”, kéo theo “những chậm trễ đáng kể” và làm gia tăng nguy cơ không đạt được các kết quả đã cam kết.

Cuộc kiểm toán cho thấy các chương trình được triển khai trong bối cảnh các cơ quan chức năng vẫn chưa hoàn thiện phương thức vận hành cũng như các nền tảng quản trị cần thiết. Nhiều nội dung cốt lõi trong công tác chuẩn bị chưa được thực hiện trước khi chương trình đi vào hoạt động.

Báo cáo nêu rõ, các chương trình được triển khai khi chưa có đầy đủ hồ sơ phân tích hiệu quả đầu tư, chưa xây dựng kế hoạch dự án chi tiết, thiếu đánh giá chi phí - lợi ích và chưa thiết lập đầy đủ cơ chế quản lý rủi ro. Các kế hoạch dự án chi tiết, mốc thời gian, chỉ tiêu tiến độ và chiến lược giảm thiểu rủi ro hoặc chưa hoàn thiện, hoặc hoàn toàn chưa được xây dựng khi Chương trình bắt đầu vận hành. Đáng chú ý, các cơ chế quản trị chính thức cho Chương trình Đất ở thích ứng chỉ được thiết lập vào tháng 10/2024, tức gần hai năm sau khi chương trình khởi động.

Một trong những nội dung bị chỉ trích mạnh nhất là tiến độ triển khai quá chậm so với mục tiêu ban đầu. Dù ngân sách Chương trình Nhà ở thích ứng đã tăng từ 700 triệu USD lên 880 triệu USD, nhưng sau khi tính toán, mục tiêu hỗ trợ mua lại nhà ở lại phải điều chỉnh giảm từ 1.345 căn xuống còn 1.000 căn.

Tính đến ngày 31/3/2026, mới chỉ có 793 trường hợp mua lại hoàn tất, trong khi chỉ 54 dự án nâng cấp nhà ở chống chịu thiên tai được bàn giao.

Báo cáo cũng cho rằng nhiều quyết sách quan trọng chưa được hoàn tất trước khi Chương trình đi vào hoạt động đã khiến tiến độ tiếp tục bị kéo dài. Trong đó có các quy trình liên quan đến di dời nhà ở, chuyển giao nhà tặng và xử lý các bất động sản nông thôn diện tích lớn.

Một trong những phát hiện đáng chú ý là khoản thanh toán đầu tiên cho các biện pháp nâng cao khả năng chống chịu chỉ được thực hiện vào tháng 12/2023, tức 21 tháng sau thảm họa lũ lụt tháng 02/2022.

Báo cáo cũng chỉ trích những hạn chế trong công tác giám sát và trách nhiệm giải trình. Cơ quan Tái thiết đã không xây dựng các chỉ số đánh giá kết quả đối với Chương trình Nhà ở thích ứng cho đến tháng 5/2025, tức hơn hai năm sau khi Chương trình bắt đầu.

Theo cảnh báo, nhiều thông tin quan trọng có thể chưa từng được thu thập. Báo cáo cho thấy chưa có thông tin nào được thu thập về tình trạng nhà ở của những cá nhân có nhà đã được mua lại.

Chưa bàn giao nhà, thiếu lộ trình sử dụng đất

Trong các nội dung được kiểm toán, Chương trình Đất ở thích ứng là lĩnh vực chịu nhiều chỉ trích nhất. Chương trình này được thiết kế nhằm đẩy nhanh nguồn cung nhà ở mới tại khu vực Northern Rivers. Tuy nhiên, theo báo cáo, quá trình hoàn thiện Chiến lược đã bị kéo dài hơn một năm, sau giai đoạn lấy ý kiến công khai. Cùng với đó, tiến độ nhiều dự án liên tục bị kéo dài. Một số dự án chậm từ 6 đến 21 tháng.

Hiện 9 trong số 12 khu phát triển nhà ở lớn được dự báo phải đến cuối năm 2026, 2027 hoặc 2028 mới hoàn thành. Các dự án này bao gồm các khu phát triển tại Lennox Head, Goonellabah, Mullumbimby, Brunswick Heads, Murwillumbah và Casino.

Mặc dù đặt mục tiêu phải cung cấp 4.382 căn nhà hoặc lô đất trên toàn khu vực, song, đến nay, Chương trình vẫn chưa bàn giao được bất kỳ căn nhà hay lô đất nào cho người dân phải di dời sau lũ tại Northern Rivers.

Về việc sử dụng quỹ đất, cuộc kiểm toán phát hiện, các cơ quan chức năng chưa xây dựng đầy đủ kế hoạch xử lý đất đai sau khi tháo gỡ các căn nhà bị hư hại. Những lô đất bỏ trống nằm rải rác trong các cộng đồng thường xuyên ngập lụt tiếp tục trở thành thách thức lớn, trong khi chưa có phương án rõ ràng đối với một số khu đất.

Trước thực trạng trên, Tổng Kiểm toán đã đưa ra 5 khuyến nghị, trong đó có yêu cầu đẩy nhanh tiến độ bàn giao đất ở, hoàn thiện kế hoạch đối với các bất động sản đã mua lại và bảo đảm các chương trình phục hồi sau thiên tai trong tương lai phải được lập kế hoạch kỹ lưỡng trước khi triển khai.

Tổng Kiểm toán bang New South Wales  cũng kêu gọi bang xây dựng các chương trình tăng cường khả năng chống chịu thiên tai ngay từ trước khi thảm họa xảy ra, thay vì vội vã thiết kế các chương trình ứng phó sau thiên tai./.

 (Theo https://ballinanewsdaily.com.au)