Cấm trưng bày thuốc lá: Cần quy định khả thi để chính sách đi vào cuộc sống

(BKTO) - Thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, các đại biểu Quốc hội ủng hộ đề xuất của Cơ quan soạn thảo về việc việc cấm trưng bày sản phẩm. Đại biểu Trần Văn Khải (Đoàn Ninh Bình) nhấn mạnh quan điểm cần "cấm đúng cách" và gắn với công cụ hậu kiểm bằng công nghệ.

Góp ý Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Trần Văn Khải - Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình tán thành với việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân”.

Đại biểu dẫn chứng, mỗi năm có hơn 100.000 người Việt Nam tử vong vì thuốc lá, tổn thất kinh tế khoảng 108.000 tỷ đồng (tương đương 1,14% GDP). Tuy nhiên, theo đại biểu, việc sửa đổi Luật cần bám sát tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Theo đó, sau khi sửa đổi, các nội dung trong Luật phải rõ ràng, khả thi, chi phí tuân thủ thấp, quản lý chặt chẽ nhưng không gây gánh nặng cho khu vực kinh tế hộ gia đình, kinh doanh nhỏ lẻ - vốn là động lực quan trọng của nền kinh tế.

Ủng hộ quy định cấm trưng bày thuốc lá, song đại biểu Trần Văn Khải băn khoăn về quy định này trong Dự thảo Luật.

Đại biểu phân tích, phạm vi cấm của Dự thảo vừa rộng, vừa mở. Theo giải trình của Cơ quan soạn thảo, việc hiển thị tên và giá cũng bị cấm, điều này vô hình trung vượt quá hướng dẫn của thông tư hiện hành (cho phép liệt kê bằng chữ, tên sản phẩm và giá); đồng thời mâu thuẫn với nghĩa vụ niêm yết tại Luật Giá và quyền được thông tin của người tiêu dùng tại Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Như vậy, hộ kinh doanh tạp hóa gặp khó khi không niêm yết thì bị phạt, mà niêm yết cũng có nguy cơ vi phạm.

Hơn nữa, theo đại biểu, việc giao Chính phủ quy định các trường hợp ngoại lệ nhưng thiếu nguyên tắc, tiêu chí cụ thể trong Luật; dự thảo nghị định kèm theo cũng chưa quy định rõ về cách cất giữ, lấy hàng, kiểm kê khiến người bán lúng túng giữa trưng bày và bày hàng để bán.

Đại biểu cho biết, theo báo cáo tổng kết 13 năm thi hành Luật cho thấy, tỷ lệ các tiệm tạp hóa vi phạm quy định hiện hành còn cao. Vì vậy, iệc cấm tuyệt đối mà thiếu hướng dẫn kỹ thuật, công nghệ hỗ trợ dễ biến quy định thành "lệnh cấm trên giấy", dẫn đến xử phạt tùy tiện và vô tình tạo lợi thế cho thuốc lá lậu.

Đại biểu Trần Văn Khải cũng chỉ ra, việc sửa đổi điểm b khoản 1 Điều 25 của Dự thảo Luật cũng làm mất đi nghĩa vụ treo biển thông báo "không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi", được đánh giá là "bước lùi" so với yêu cầu của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Từ những bất cập trên, đại biểu Trần Văn Khải đề xuất 4 nhóm nội dung chỉnh lý cụ thể.

Thứ nhất, bổ sung vào khoản 10 Điều 2 Dự thảo luật: Làm rõ việc niêm yết danh mục tên và giá bán thuốc lá bằng chữ theo mẫu thống nhất do Chính phủ quy định (không kèm hình ảnh, màu sắc, biểu tượng, nhãn hiệu quảng cáo) hoặc việc đưa thuốc lá ra khỏi nơi cất giữ để giao cho người mua, kiểm kê, sắp xếp hàng hóa thì không bị coi là trưng bày thuốc lá.

Thứ hai, sửa đổi khoản 5 Điều 9 theo hướng: Quy định cấm trưng bày thuốc lá (trừ các cửa hàng miễn thuế, khu vực cách ly cảng hàng không quốc tế và các trường hợp do Chính phủ quy định), nhằm giảm sức hấp dẫn đối với người dưới 18 tuổi; đồng thời giao Chính phủ quy định cách thức cất giữ, giá bán thuốc lá và có công cụ kiểm tra, giám sát.

Thứ ba, điều chỉnh điểm b khoản 1 Điều 25 theo hướng: Giữ nguyên quy định cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi; đồng thời trao quyền từ chối bán hàng nếu người mua không chứng minh được đủ tuổi.

Thứ tư, về điều khoản thi hành, đại biểu đề nghị sửa thời hạn chuyển tiếp là 12 tháng kể từ ngày luật có hiệu lực để bảo đảm Chính phủ ban hành kịp thời nghị định quy định chi tiết thi hành đồng bộ.

Đại biểu Trần Văn Khải nhấn mạnh: Cấm trưng bày là đúng, nhưng phải cấm đúng cách mới đưa được chủ trương của Đảng vào cuộc sống. Chính sách y tế chỉ bền vững khi hộ kinh doanh thực hiện được, tin tưởng vào sự công bằng của pháp luật. Cử tri không cần thêm lệnh cấm trên giấy mà cần những quy định được thực thi nghiêm minh, nhân văn để bảo vệ thế hệ trẻ.