Cần chính sách phổ biến pháp luật phù hợp với nhóm đối tượng đặc thù

(BKTO) - Bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật không chỉ là cung cấp thông tin một cách bình đẳng, mà còn phải tính đến những khác biệt về ngôn ngữ, điều kiện sinh sống, khả năng tiếp nhận và nhu cầu hỗ trợ của từng nhóm người dân.

Pháp luật chỉ có thể phát huy đầy đủ vai trò khi người dân biết đến, hiểu được và có điều kiện thực hiện những quyền, nghĩa vụ mà pháp luật quy định. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thông tin pháp luật giữa các nhóm dân cư không phải lúc nào cũng giống nhau. Những người sinh sống tại địa bàn xa trung tâm, người gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin, đồng bào dân tộc thiểu số hoặc các nhóm cần hỗ trợ đặc thù có thể đối mặt với những trở ngại khác nhau. Vì vậy, một chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật có hiệu quả cần tính đến sự khác biệt đó ngay từ khâu thiết kế và tổ chức thực hiện.

Trong Báo cáo số 400/BC-BTP ngày 08/6/2026 về tổng kết thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, Bộ Tư pháp nêu vấn đề cần có chính sách ưu tiên cụ thể hơn đối với một số nhóm đối tượng đặc thù. Nội dung này đặt ra yêu cầu nhìn nhận công tác phổ biến pháp luật không chỉ theo phạm vi triển khai chung, mà còn theo khả năng tiếp cận thực tế của những người có nguy cơ gặp nhiều trở ngại hơn trong quá trình tìm hiểu và vận dụng pháp luật.

Điểm cần lưu ý là nhu cầu hỗ trợ không giống nhau ở mọi nhóm đối tượng. Với người dân ở địa bàn khó khăn, khoảng cách địa lý và điều kiện tiếp cận các kênh thông tin có thể là trở ngại. Với người chưa thành thạo tiếng Việt, nội dung pháp luật có nhiều thuật ngữ chuyên môn có thể khó tiếp nhận nếu chỉ truyền đạt bằng một hình thức duy nhất. Với người đang gặp một vấn đề pháp lý cụ thể, việc được nghe giới thiệu quy định chung chưa chắc đã giúp họ biết cách thực hiện quyền hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp.

Những khác biệt này cho thấy chính sách ưu tiên không nên chỉ được hiểu là tăng số buổi tuyên truyền hoặc phát thêm tài liệu. Điều quan trọng hơn là xác định rõ rào cản của từng nhóm và lựa chọn biện pháp tương ứng. Nếu trở ngại nằm ở ngôn ngữ, cần chú trọng tài liệu và cách truyền đạt phù hợp. Nếu khó khăn chủ yếu là khoảng cách, cần tính toán phương thức tiếp cận tại địa bàn. Nếu người dân thiếu khả năng chuyển thông tin thành hành động, nội dung cần bổ sung hướng dẫn thủ tục, tình huống thực tế và địa chỉ liên hệ.

Một chính sách có tính khả thi cũng phải xác định rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện. Cơ quan nào chịu trách nhiệm khảo sát nhu cầu, cơ quan nào biên soạn tài liệu, lực lượng nào trực tiếp phổ biến và đơn vị nào tiếp nhận những câu hỏi vượt quá phạm vi giải thích thông thường? Nếu trách nhiệm không được phân định cụ thể, việc ưu tiên dễ dừng lại ở định hướng chung, trong khi người dân vẫn phải tự tìm kiếm thông tin và giải quyết vướng mắc.

Nguồn lực là điều kiện không thể tách rời. Chính sách ưu tiên cần được gắn với kinh phí, nhân lực, tài liệu, phương tiện và kế hoạch triển khai phù hợp. Không thể yêu cầu một địa bàn thực hiện nhiều hoạt động chuyên biệt nếu không có điều kiện bảo đảm tương ứng. Đồng thời, phân bổ nguồn lực cũng cần dựa trên nhu cầu thực tế, thay vì chỉ căn cứ vào quy mô dân số hoặc số hoạt động đã tổ chức trong các năm trước.

Bên cạnh đó, cần có tiêu chí đánh giá riêng cho những hoạt động hướng đến nhóm đặc thù. Việc tổ chức thành công một buổi tuyên truyền chưa phản ánh đầy đủ việc người dân có hiểu nội dung hay không, có biết nơi tìm kiếm hỗ trợ hay không. Các phản hồi về ngôn ngữ, mức độ dễ hiểu, khả năng tham gia và những vấn đề chưa được giải đáp cần được ghi nhận để điều chỉnh phương thức triển khai. Đánh giá phải hướng đến việc xác định rào cản nào đã được tháo gỡ, rào cản nào còn tồn tại và cần bổ sung điều kiện gì.

Cũng cần tránh cách tiếp cận coi mọi thành viên trong một nhóm là có cùng nhu cầu hoặc cùng mức độ khó khăn. Chính sách phù hợp phải có khả năng điều chỉnh theo đặc điểm địa bàn và tình huống cụ thể, đồng thời bảo đảm thông tin pháp luật được cung cấp chính xác, thống nhất. Việc đa dạng hóa hình thức không có nghĩa là thay đổi nội dung pháp luật, mà là lựa chọn cách giải thích giúp người tiếp nhận hiểu đúng quy định.

Từ yêu cầu đó, việc hoàn thiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật cần gắn ba yếu tố: xác định đúng nhóm cần hỗ trợ, bảo đảm điều kiện thực hiện và đo lường được kết quả. Khi các yếu tố này được thiết kế đồng bộ, chính sách ưu tiên mới có thể chuyển từ định hướng thành hoạt động cụ thể. Mục tiêu cuối cùng không phải tạo ra một hệ thống tuyên truyền riêng biệt mang tính hình thức, mà là thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận pháp luật, để những người gặp nhiều trở ngại hơn vẫn có khả năng hiểu, thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình./.