Chủ tịch Quốc hội: Không thí điểm với sản phẩm đã xác định có hại cho sức khỏe

(BKTO) - Góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu làm rõ các quy định cấm, tăng cường kiểm soát thuốc lá mới và bảo đảm tính khả thi trong thực thi. Theo Chủ tịch Quốc hội, không nên chỉ nhìn vào lợi ích kinh tế hay số thu ngân sách mà cần đặt sức khỏe cộng đồng và lợi ích xã hội lên hàng đầu.

Làm rõ quy định cấm, tránh thực thi hình thức

Sáng 21/10, tham gia thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Tổ 2, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định theo hướng rõ ràng, khả thi, đáp ứng yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Đối với quy định cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần phân định rõ khái niệm trưng bày, tiếp thị trực tiếp với hoạt động niêm yết giá và sử dụng tên thương mại hợp pháp theo quy định của pháp luật. Đồng thời, cần đánh giá tính khả thi của quy định tại các địa điểm đặc thù như cửa hàng miễn thuế, ga hàng không, khu vực biên giới.

Dự thảo Luật đề xuất cấm hoàn toàn việc trưng bày sản phẩm, bao bì, hình ảnh và tên nhãn hiệu thuốc lá tại điểm bán, thay vì cho phép trưng bày mỗi nhãn hiệu, bao bì như quy định hiện hành. Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sử dụng tủ đựng thuốc lá kín, không để lộ sản phẩm là phù hợp với mục tiêu giảm kích thích mua thuốc lá. Tuy nhiên, quy định phải đi kèm hướng dẫn cụ thể và chế tài đủ mạnh, tránh tình trạng cấm trên văn bản nhưng thực hiện hình thức.

Một nội dung khác được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn. Dự thảo đề xuất chuyển một số địa điểm như khách sạn, quán bar, karaoke, vũ trường, nhà hàng từ mô hình có khu vực hút thuốc riêng sang cấm hút thuốc hoàn toàn; đồng thời bổ sung tàu thủy, tàu hỏa vào nhóm phương tiện giao thông công cộng cấm hút thuốc hoàn toàn.

Bày tỏ đồng tình với định hướng mở rộng các khu vực không khói thuốc, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh quyền được bảo vệ sức khỏe của người không hút thuốc. Tuy nhiên, việc bố trí các điểm hút thuốc cũng cần được thực hiện rõ ràng, đúng quy định; đồng thời, cần có lộ trình, giai đoạn chuyển tiếp hợp lý và hỗ trợ doanh nghiệp điều chỉnh hoạt động.

Dẫn kinh nghiệm Singapore về xử phạt hành vi vứt tàn thuốc nơi công cộng có thể bị phạt 300 đô la Singapore, Chủ tịch Quốc hội cho rằng quy định chỉ phát huy hiệu quả khi có cơ chế kiểm tra, giám sát và xử phạt nghiêm minh.

Không thí điểm với sản phẩm đã xác định có hại cho sức khỏe

Đối với đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ 50% lên 85% trên mỗi mặt chính trước và sau bao thuốc, đồng thời bổ sung số điện thoại tổng đài hỗ trợ cai nghiện và thay đổi mẫu cảnh báo định kỳ, Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là những biện pháp cần thiết nhưng chưa đủ để thay đổi hành vi của người nghiện thuốc lá.

Do đó, chính sách cần kết hợp giữa cảnh báo với các biện pháp quản lý, phòng ngừa và hỗ trợ cai nghiện hiệu quả. Việc quy định thời hạn thay đổi mẫu cảnh báo phải rõ ràng, có cơ chế giám sát để tránh tình trạng doanh nghiệp trì hoãn thực hiện. Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với lĩnh vực cai nghiện thuốc lá theo hướng hậu kiểm, tuân thủ hướng dẫn của Bộ Y tế.

Đặc biệt, đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới, Chủ tịch Quốc hội khẳng định quan điểm: “Không thí điểm đối với những sản phẩm đã được xác định là có tác hại đến sức khỏe. Khi cơ quan y tế xác định rõ tác hại thì cần có biện pháp quản lý kiên quyết”.

Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tăng cường thực hiện quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi; kiểm soát việc mua bán qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng số; sử dụng phương tiện kỹ thuật, nghiệp vụ để phát hiện và xử lý vi phạm.

Cùng với đó, Luật cần giải thích rõ các khái niệm, phạm vi điều chỉnh và hành vi bị cấm, nhất là đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và những sản phẩm mới có thể xuất hiện trong tương lai. Quy định pháp luật phải có tính dự liệu, tránh để công nghệ mới vượt ra ngoài phạm vi điều chỉnh.

Đặt sức khỏe cộng đồng lên trên lợi ích kinh tế thuần túy

Yêu cầu xuyên suốt trong góp ý của Chủ tịch Quốc hội là các quy định của Luật phải bảo đảm tính khả thi và có thể triển khai ngay sau khi được ban hành. Theo đó, cần làm rõ các trường hợp ngoại lệ nếu có, phân định trách nhiệm giữa các cơ quan liên quan, nhất là ngành y tế, công an, công thương và chính quyền địa phương.

Đồng thời, Cơ quan soạn thảo cần đánh giá đầy đủ tác động của các quy định đối với tình trạng buôn lậu thuốc lá và nguồn thu ngân sách. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, không nên chỉ nhìn vào lợi ích kinh tế hay số thu ngân sách. Nếu các quy định góp phần phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật thì lợi ích xã hội mang lại sẽ rất lớn.

Việc hoàn thiện pháp luật cũng cần cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và quyền sản xuất, kinh doanh hợp pháp đối với các sản phẩm thuốc lá truyền thống. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu hoàn thiện căn cứ khoa học, tiêu chuẩn kỹ thuật trước khi thông qua Luật, tránh quy định hình thức, khó áp dụng. “Nội dung nào cấm trong luật thì phải quy định rõ, hạn chế tình trạng phải chờ nghị định, thông tư hướng dẫn mới có thể triển khai” - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Bên cạnh các quy định cấm và biện pháp xử lý vi phạm, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tăng cường truyền thông, hỗ trợ cai nghiện và xây dựng môi trường không khói thuốc. Việc nâng cao ý thức cần được thực hiện thường xuyên, từ từng cá nhân, gia đình đến nhà trường và toàn xã hội.

Trong đó, cha mẹ có trách nhiệm quản lý, giáo dục con em; nhà trường cần quản lý học sinh, trang bị kiến thức và kỹ năng phòng tránh tác hại của thuốc lá; chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội phối hợp thực hiện. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh phải phát huy trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội, đặc biệt trong ngăn ngừa thanh thiếu niên tiếp cận, sử dụng thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá mới.