Đồng Nai: Để nguồn lực giảm nghèo trở thành động lực phát triển vùng dân tộc thiểu số

(BKTO) - Sau sáp nhập, Thành phố Đồng Nai có không gian phát triển rộng lớn hơn, nhưng cũng đứng trước yêu cầu thu hẹp khoảng cách giữa các vùng, nhất là khu vực đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), miền núi và biên giới. Với hơn 1.350 tỷ đồng dự kiến bố trí trực tiếp trong năm 2026, vấn đề đặt ra không chỉ là giải ngân nguồn lực, mà quan trọng hơn là biến nguồn lực ấy thành sinh kế, việc làm, thu nhập và năng lực tự vươn lên của người dân.

Không để nguồn lực dàn trải, giảm nghèo phải thực chất, đa chiều

Sau sáp nhập, Thành phố Đồng Nai có gần 4,5 triệu dân, trong đó hơn 421.000 người thuộc 37 thành phần DTTS, chiếm khoảng 9,4% dân số. Đồng bào sinh sống tại 48 xã vùng DTTS, trong đó có 8 xã biên giới, 3 xã đặc biệt khó khăn, cùng 95 thôn, ấp vùng DTTS và miền núi và 46 thôn đặc biệt khó khăn. 

Đây là những địa bàn có điều kiện phát triển không đồng đều, nơi hạ tầng, sinh kế, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản vẫn là những vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Bởi vậy, bài toán giảm nghèo ở Đồng Nai không thể chỉ nhìn từ những con số về tỷ lệ hộ nghèo, mà phải được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, từng bước tạo điều kiện để người dân có khả năng tự đứng vững.

Ngày 15/9/2026, Ủy ban nhân dân Thành phố Đồng Nai ban hành Kế hoạch số 260/KH-UBND thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi năm 2026. Tổng nhu cầu kinh phí đề nghị bố trí trực tiếp hơn 1.350 tỷ đồng, trong đó, vốn đầu tư công trên 1.095 tỷ đồng.

Quy mô nguồn lực này cho thấy giảm nghèo không còn được tiếp cận theo cách hỗ trợ đơn lẻ, mà phải gắn với đầu tư có trọng tâm, tránh chồng chéo, dàn trải. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn mới, khi 3 chương trình về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng DTTS, miền núi được tích hợp nhằm thống nhất nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Kế hoạch 260 đặt mục tiêu năm 2026 có ít nhất 6 xã đạt chuẩn nông thôn mới; giảm tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn đa chiều 0,05%, hướng tới cuối năm không còn hộ nghèo theo chuẩn đa chiều giai đoạn 2021-2025, trừ những hộ không có khả năng lao động. Cùng với đó là mục tiêu nâng tỷ lệ hộ nông dân DTTS biết làm kinh tế nông - lâm nghiệp hàng hóa lên từ 70% trở lên; ít nhất 85% số xã, thôn vùng DTTS và miền núi có đủ hạ tầng đáp ứng yêu cầu phát triển.

Những chỉ tiêu ấy cho thấy một chuyển dịch quan trọng trong tư duy giảm nghèo: Không chỉ giúp người dân thoát nghèo, mà phải tạo nền tảng để họ không tái nghèo và từng bước làm chủ cuộc sống.

Bà Nguyễn Thị Cát Tiên - Phó Chủ tịch UBND Thành phố Đồng Nai - nhấn mạnh: Giảm nghèo phải thực chất, đa chiều, hạn chế tái nghèo; trọng tâm là phát triển sản xuất, tạo sinh kế, việc làm bền vững, nâng cao thu nhập và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân.

Từ hỗ trợ sang trao cơ hội

Thực tế tại cơ sở cho thấy, khi chính sách được triển khai đúng hướng, nguồn lực nhà nước có thể trở thành “bệ đỡ” để người dân tự vươn lên.

Tại xã Tân Hưng, nơi có hơn 12.000 người DTTS, chiếm gần 33,8% dân số, địa phương hiện không còn hộ nghèo; 4.450/4.945 người DTTS trong độ tuổi lao động có việc làm. Tuy nhiên, vẫn còn 11 hộ cận nghèo DTTS và hơn 100 hộ DTTS khó khăn về nhà ở. Địa phương vì thế kiến nghị việc hỗ trợ nhà ở cần gắn với tạo sinh kế, thay vì chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt.

Đây chính là điểm cần lưu ý trong thực hiện giảm nghèo bền vững. Một căn nhà kiên cố có thể giúp người dân “an cư”, nhưng nếu không có việc làm, sinh kế và thu nhập ổn định thì nguy cơ tái nghèo vẫn còn. Thực tế tại Đồng Nai cũng đặt vấn đề hỗ trợ sinh kế phải được thực hiện song hành với xóa nhà tạm, nhà dột nát, bởi mục tiêu cuối cùng là giúp người dân “lạc nghiệp”, có khả năng ổn định cuộc sống lâu dài.

Tại Lộc Thạnh, một xã khu vực III của Thành phố, hơn 34% dân số là người DTTS. Tỷ lệ học sinh DTTS đến trường đạt 94,8%, người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt 100%; 2.252 lao động DTTS có việc làm. Đây là những kết quả cho thấy giảm nghèo ngày nay không chỉ được đo bằng thu nhập, mà còn bằng khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, việc làm và các dịch vụ thiết yếu.

Từ thực tiễn đó, Kế hoạch 260 xác định 12 nội dung thành phần với 56 nhiệm vụ trọng tâm, trong đó nhấn mạnh vai trò chủ thể của người dân, cộng đồng và Người có uy tín; đồng thời yêu cầu lồng ghép các nguồn lực để tránh đầu tư manh mún, trùng lặp.

Định hướng này phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân. Tại các cuộc đối thoại với phụ nữ vùng DTTS, nhiều ý kiến đề nghị được tiếp cận vốn, học nghề, việc làm, chuyển giao khoa học - kỹ thuật, liên kết sản xuất và tìm đầu ra cho sản phẩm. Điều đáng chú ý là người dân không chỉ mong được hỗ trợ, mà mong được trang bị kiến thức, kỹ năng và điều kiện để tự phát triển kinh tế.

Đó cũng chính là thước đo quan trọng của một chính sách giảm nghèo hiện đại: trao cho người dân cơ hội thay vì tạo ra sự phụ thuộc vào hỗ trợ.

Hạ tầng phải mở đường cho sinh kế

Với vùng DTTS, đầu tư hạ tầng vẫn là một trong những điều kiện tiên quyết. Nhưng hạ tầng chỉ thực sự có giá trị khi mở rộng không gian phát triển cho người dân.

Kế hoạch 260 đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch lên 81%; tăng tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải; đồng thời chú trọng hạ tầng giao thông, môi trường và hạ tầng số. Theo rà soát của ngành chức năng, 95 thôn, ấp thuộc vùng DTTS và miền núi đã có dịch vụ truy nhập internet băng rộng di động hoặc cố định.

Trong điều kiện đó, chuyển đổi số cần được nhìn từ nhu cầu cụ thể của người dân: nông dân có thể tiếp cận thông tin thị trường, quảng bá và bán sản phẩm; thanh niên có thêm cơ hội học nghề, tìm việc; chính quyền cơ sở có điều kiện nắm bắt nhanh hơn những vấn đề phát sinh trong cộng đồng.

Cùng với phát triển kinh tế, Đồng Nai cũng đặt mục tiêu phát triển 30 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, thành lập mới 10 hợp tác xã nông nghiệp và phát triển du lịch nông thôn, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với văn hóa các dân tộc Xtiêng, Chơ Ro, Khmer...

Đây là hướng đi đáng chú ý, bởi văn hóa nếu chỉ được bảo tồn trong không gian trưng bày sẽ khó tạo sức sống lâu dài. Khi nghề truyền thống, ẩm thực, lễ hội, không gian văn hóa được kết nối với du lịch và thị trường, người dân có thêm động lực gìn giữ di sản, đồng thời có thêm nguồn thu nhập. Đồng Nai cũng đang từng bước triển khai các mô hình bảo tồn văn hóa gắn với sinh kế cộng đồng, xem những giá trị văn hóa của các DTTS là nguồn lực cho phát triển du lịch và kinh tế địa phương.

Theo bà Nguyễn Thị Cát Tiên, xây dựng nông thôn mới và phát triển vùng DTTS, miền núi không phải là “làm thay, làm hộ”, mà là tạo dựng nền tảng để người dân tự vươn lên làm chủ cuộc sống. Mọi dự án hạ tầng, nguồn vốn tín dụng hay chính sách hỗ trợ cuối cùng đều phải hướng tới nâng cao thu nhập, cải thiện môi trường sống và bảo tồn bản sắc văn hóa./.