Gần dân, hiểu dân, cùng nhân dân giám sát
Bài 2: “Mặt trận số” nâng hiệu quả giám sát, phản biện xã hội

(BKTO) - Chuyển đổi số đang tạo ra bước chuyển quan trọng trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam. Từ các nền tảng tiếp nhận phản ánh trực tuyến đến mô hình “Mặt trận số”, công nghệ không chỉ giúp Mặt trận gần dân, hiểu dân hơn mà còn mở rộng không gian giám sát, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả thực thi quyền làm chủ của nhân dân trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành.

Công nghệ số giúp Mặt trận gần dân, sát cơ sở

Nghị quyết số 43-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt chính trị của MTTQ Việt Nam trong việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, để thực hiện tốt vai trò cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, MTTQ cần chủ động hiện diện trên không gian số, lắng nghe và tiếp nhận ý kiến của người dân bằng những phương thức phù hợp với yêu cầu của thời đại.

Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số trở thành xu thế tất yếu và động lực của đổi mới, phát triển, cần đẩy mạnh thực hiện dân chủ ở cơ sở thông qua các nền tảng số, tạo điều kiện để người dân thuận tiện tham gia góp ý, phản ánh và giám sát một cách công khai, minh bạch. Đồng thời, bảo đảm thực hiện dân chủ gắn với tăng cường kỷ cương, tuân thủ pháp luật; chủ động phòng ngừa, đấu tranh, ngăn chặn các hành vi lợi dụng quyền tự do, dân chủ để chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gây mất ổn định xã hội.

Theo bà Bùi Huyền Mai - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Hà Nội, Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động của MTTQ theo hướng đồng hành, kiến tạo và lan tỏa. Trong quá trình đó, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để đổi mới phương thức lãnh đạo và hoạt động của hệ thống Mặt trận.

“Chuyển đổi số chính là ‘cầu nối’ để Mặt trận đến gần dân hơn, hiểu dân hơn và phục vụ nhân dân tốt hơn như yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm” - bà Mai nói và dẫn chứng, nếu trước đây những phản ánh của người dân về các vấn đề dân sinh như ngập úng, ô nhiễm môi trường phải mất nhiều thời gian mới đến được cơ quan có thẩm quyền thì nay, thông qua ứng dụng iHanoi, người dân có thể gửi phản ánh trực tiếp và được xử lý theo thời gian thực.

Từ yêu cầu thực tiễn, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã ban hành nhiều kế hoạch triển khai chuyển đổi số trong toàn hệ thống. Trong đó, sự ra đời của mô hình “Mặt trận số” được xem là bước đột phá nhằm hiện thực hóa chủ trương chuyển đổi số quốc gia trong hoạt động của MTTQ.

Ông Nguyễn Bá Cát - Giám đốc Trung tâm Thông tin và Chuyển đổi số cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam - cho biết, sau gần một năm thí điểm, “Mặt trận số” đã góp phần nâng cao hiệu quả công việc, rút ngắn khoảng cách giữa MTTQ với người dân và từng bước xóa bỏ những rào cản về không gian địa lý trong công tác giám sát, phản biện xã hội.

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội - nhận định, từ các nền tảng tiếp nhận phản ánh trực tuyến đến việc số hóa dữ liệu giám sát, công nghệ đang giúp Mặt trận đến gần dân hơn, phát hiện vấn đề nhanh hơn và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động giám sát xã hội. Đây không đơn thuần là đổi mới công cụ làm việc mà là sự chuyển đổi căn bản về phương thức hoạt động theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu và lấy người dân làm trung tâm.

Nâng cao hiệu quả giám sát nhờ “số hóa”

Tại Hà Nội, nhiều mô hình chuyển đổi số trong hoạt động Mặt trận đang được triển khai hiệu quả. Mới đây, MTTQ phường Nghĩa Đô đã ra mắt mô hình “Ba chủ thể - Một mục tiêu: Đồng thuận vì cộng đồng”, trong đó nổi bật là “hòm thư số” tích hợp mã QR.

Thông qua các hòm thư số được đặt tại không gian công cộng hoặc công bố trên các nền tảng Facebook, Zalo cộng đồng, người dân có thể gửi ý kiến, phản ánh và đề xuất mọi lúc, mọi nơi liên quan đến xây dựng Đảng, chính quyền cũng như các vấn đề dân sinh phát sinh tại địa phương. Bên cạnh đó, mô hình “Thôn, Tổ dân phố số” đang được MTTQ TP. Hà Nội phối hợp xây dựng và triển khai thí điểm, góp phần hình thành không gian số trong cộng đồng dân cư, phát huy hiệu quả vai trò giám sát từ cơ sở.

Trong bối cảnh bộ máy được tinh gọn và mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đi vào vận hành, yêu cầu nâng cao hiệu quả tiếp nhận, xử lý thông tin từ cơ sở càng trở nên cấp thiết.

Theo bà Bùi Huyền Mai, hệ thống MTTQ TP. Hà Nội đã xây dựng nền tảng “Mặt trận số Thủ đô” tích hợp trên ứng dụng iHanoi để tiếp nhận, chuyển ý kiến của người dân đến cơ quan có thẩm quyền và theo dõi quá trình giải quyết. Đến nay, hệ thống đã tiếp nhận và chuyển xử lý thành công 529 kiến nghị của người dân. Đây là minh chứng rõ nét cho việc hiện thực hóa mô hình “Mặt trận số” gắn với yêu cầu thực tiễn của địa phương.

Tại Quảng Trị, ông Trần Duy Hưng - đại diện Ủy ban MTTQ tỉnh - cho biết, riêng năm 2025, thông qua hệ thống “Mặt trận số”, MTTQ tỉnh đã tiếp nhận hơn 833 ý kiến cử tri liên quan đến quy hoạch, đất đai, môi trường và an sinh xã hội. Việc ứng dụng công nghệ số và các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) trong tổng hợp, phân tích dữ liệu đã giúp các đoàn giám sát có thêm căn cứ đánh giá thực tiễn và đưa ra kiến nghị phù hợp.

Thực tiễn cho thấy, nếu trước đây hoạt động giám sát chủ yếu dựa vào đơn thư giấy hoặc các cuộc tiếp xúc trực tiếp thì nay người dân có thể gửi phản ánh, kiến nghị thông qua nhiều nền tảng số khác nhau.

“Trong bối cảnh xã hội ngày càng số hóa, yêu cầu đặt ra là hoạt động giám sát cũng phải thay đổi để theo kịp tốc độ vận động của đời sống xã hội” - bà Nguyễn Quỳnh Liên - Trưởng Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam - cho biết; đồng thời nhấn mạnh không gian số đang mở rộng ‘tai mắt’ của Mặt trận, giúp hoạt động giám sát vượt qua giới hạn về thời gian, không gian và địa bàn hành chính.

Đổi mới tư duy để chuyển đổi số thực chất

Đặt ra yêu cầu về chuyển đổi số trong hệ thống MTTQ, song đây không đơn thuần là đầu tư thiết bị hay nâng cấp phần mềm, mà là sự thay đổi về tư duy quản trị, phương thức làm việc và cách tiếp cận nhân dân.

Theo bà Bùi Huyền Mai, chuyển đổi số thực chất là một cuộc cách mạng về tư duy. Khi công nghệ giúp xóa bỏ khoảng cách địa lý, dữ liệu giúp hiểu rõ hơn tâm tư, nguyện vọng của nhân dân thì sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ được phát huy mạnh mẽ hơn, góp phần củng cố niềm tin và giữ vững ổn định từ cơ sở.

Từ thực tiễn của Hà Nội, bà Mai cho biết MTTQ Thành phố đã xác định khó khăn là động lực để đổi mới. Trong thời gian tới, MTTQ sẽ tiếp tục triển khai các giải pháp nhằm chủ động lắng nghe thông tin trên không gian mạng, ứng dụng công nghệ để nhận diện sớm các vấn đề dân sinh, từ đó tham mưu kịp thời cho cấp ủy, chính quyền trong việc tạo dựng và củng cố đồng thuận xã hội.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Đình Hùng - Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An - khẳng định, chuyển đổi số trong hoạt động Mặt trận không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn là quá trình đổi mới tư duy, phương thức làm việc và cách tiếp cận nhân dân. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chính trị, giảm áp lực hành chính cho cơ sở, đồng thời nâng cao chất lượng công tác vận động, giám sát và phản biện xã hội.

Đại diện MTTQ tỉnh Lào Cai cho biết, thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục hoàn thiện nền tảng “Mặt trận số”, xây dựng kho dữ liệu thống nhất từ tỉnh đến cơ sở; đồng thời tăng cường đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ Mặt trận và đẩy mạnh tuyên truyền để người dân tham gia giám sát, phản biện qua môi trường số.

Có thể thấy, việc ứng dụng công nghệ số đang tạo ra những thay đổi quan trọng trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội của MTTQ các cấp, từ phương thức tiếp nhận thông tin đến khả năng theo dõi, đôn đốc giải quyết kiến nghị của người dân. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi những phản ánh, kiến nghị của nhân dân được tiếp nhận kịp thời và được giải quyết đến cùng.

Như yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Giám sát phải chọn đúng vấn đề nhân dân quan tâm, xã hội bức xúc, chính sách có tác động lớn đến đời sống người dân” và “phải có cơ chế theo dõi đến cùng việc giải quyết kiến nghị sau giám sát…, không để ý kiến chính đáng của nhân dân rơi vào im lặng”.

Đây chính là thước đo thực chất của chuyển đổi số trong hoạt động Mặt trận, đồng thời cũng là nội dung sẽ được đề cập trong kỳ cuối của tuyến bài./.