Gỡ “nút thắt” để kinh tế số bứt tốc

(BKTO) - Kinh tế số được kỳ vọng sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Tuy nhiên, dù đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng và sở hữu nhiều dư địa phát triển, lĩnh vực này vẫn chưa phát huy hết tiềm năng do còn nhiều điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, dữ liệu và nguồn lực cần được tháo gỡ đồng bộ.

Tại Diễn đàn “Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên phát triển mới” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức chiều 14/8, ông Bùi Trung Nghĩa - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho biết, gắn liền với tiến trình chuyển đổi số quốc gia, kinh tế số những năm qua đã khẳng định vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, góp phần hình thành lực lượng sản xuất hiện đại và tạo nền tảng để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số.

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), năm 2025, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020. Tốc độ tăng trưởng hai con số được duy trì trong nhiều năm đã đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế số lớn thứ hai Đông Nam Á và nằm trong nhóm các nền kinh tế số phát triển nhanh nhất khu vực. Trong đó, thương mại điện tử tiếp tục là lĩnh vực dẫn dắt, chiếm khoảng 2/3 quy mô của nền kinh tế số.

Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, Việt Nam cũng sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi trong phát triển kinh tế số. Đó là, tỷ lệ người dân sử dụng internet, điện thoại thông minh và các nền tảng số thuộc nhóm cao trong khu vực; thương mại điện tử tăng trưởng mạnh; trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng như trong đời sống xã hội.... Những lợi thế này đang mở ra dư địa lớn để kinh tế số bứt phá, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, dù đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng và sở hữu nhiều dư địa phát triển, lĩnh vực này vẫn chưa phát huy hết tiềm năng do còn nhiều điểm nghẽn.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất được ông Nguyễn Hoa Cương - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Ban Chính sách, chiến lược Trung ương) chỉ ra là thể chế. Theo ông Cương, tốc độ phát triển của công nghệ đang vượt xa quá trình hoàn thiện chính sách. Nhiều lĩnh vực mới như dữ liệu, AI, tài sản số hay các mô hình kinh doanh trên nền tảng số vẫn thiếu khung pháp lý đồng bộ. Trong khi đó, các cơ chế thử nghiệm chính sách, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho công nghệ vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đáng chú ý, ông Cương cho rằng, bên cạnh việc ban hành chính sách, điều quan trọng là phải cụ thể hóa và tổ chức thực thi hiệu quả để doanh nghiệp thực sự được thụ hưởng. Theo ông, các chính sách liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, hạ tầng số, thương mại điện tử… cần được triển khai đồng bộ nhằm tạo môi trường thuận lợi cho kinh tế số phát triển.

Không chỉ vướng mắc về thể chế, hạ tầng và nguồn lực cho chuyển đổi số cũng được xem là những “nút thắt” lớn. TS. Nguyễn Huy Công - Viện trưởng Viện Phát triển công nghệ tiên tiến, Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, hệ thống đổi mới sáng tạo từ Trung ương đến địa phương hiện vẫn chưa hoàn chỉnh và thiếu tính liên kết. Nhiều địa phương đã hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo nhưng nguồn lực đầu tư còn phân tán, khả năng kết nối chưa cao, trong khi các lĩnh vực công nghệ mới lại đòi hỏi hạ tầng hiện đại và nguồn nhân lực chuyên sâu đang còn thiếu hụt.

“Để thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cần xây dựng các chiến lược mang tính đột phá, gắn với điều kiện thực tiễn của từng địa phương, từng ngành nghề thay vì triển khai dàn trải” - TS. Nguyễn Huy Công nêu quan điểm.

Chia sẻ thêm, ông Hồ Đức Thắng - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho biết, trong bối cảnh AI đang trở thành công nghệ dẫn dắt làn sóng chuyển đổi số, bài toán về dữ liệu và hạ tầng nổi lên như một thách thức mang tính chiến lược. Theo ông Thắng, AI đang phát triển với tốc độ rất nhanh, từ vai trò hỗ trợ hỏi đáp đã tiến tới khả năng thực hiện nhiều nhiệm vụ phức tạp. Tuy nhiên, năng lực hạ tầng của Việt Nam vẫn còn hạn chế cản trở sự phát triển mạnh mẽ AI.

Ở góc độ doanh nghiệp, theo các chuyên gia, hạn chế về nguồn lực là một rào cản lớn. Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong khi đầu tư cho công nghệ, dữ liệu, an toàn thông tin hay ứng dụng AI đòi hỏi nguồn vốn đáng kể cùng đội ngũ nhân lực chất lượng cao. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp dù nhận thức rõ tầm quan trọng của chuyển đổi số nhưng vẫn gặp khó khăn trong quá trình triển khai…

Từ những rào cản trên, các chuyên gia cho rằng, để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đến nâng cao năng lực của doanh nghiệp. Mục tiêu không chỉ là mở rộng quy mô kinh tế số, mà còn tạo ra những động lực mới cho năng suất, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Việt Nam tận dụng cơ hội từ cuộc cách mạng công nghệ, tạo dư địa cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong thời gian tới./.