Hiểu đúng một số thông tin về giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền

(BKTO) - Liên quan đến Dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã làm rõ một số thông tin được dư luận phản ánh, trong đó có quan điểm cho rằng Dự thảo đưa khách hàng VIP, lãnh đạo ngân hàng, khách hàng ưu tiên hoặc một số nhóm khách hàng thuộc lĩnh vực có rủi ro rửa tiền vào diện giám sát riêng.

Theo NHNN, một số thông tin đang được dư luận phản ánh chưa phản ánh đúng bản chất pháp lý cũng như mục đích của các quy định tại Dự thảo Thông tư.

Giám sát tổ chức tín dụng, không phải giám sát riêng cá nhân khách hàng

Một số thông tin cho rằng “phòng, chống rửa tiền với khách VIP, lãnh đạo ngân hàng”, “đưa khách VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát chống rửa tiền” hoặc “các nhóm khách hàng đặc thù, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên đều phải được thống kê và theo dõi riêng biệt”.

Tuy nhiên, theo khoản 2 Điều 1 và khoản 2 Điều 2 của Dự thảo Thông tư, đối tượng giám sát là đối tượng báo cáo, gồm các tổ chức tín dụng (TCTD), chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức trung gian thanh toán và các tổ chức thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về phòng, chống rửa tiền. Đây là các tổ chức, pháp nhân thuộc phạm vi quản lý, không phải cá nhân khách hàng hay cá nhân lãnh đạo ngân hàng.

Đối với việc thu thập thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành, kiểm soát của đối tượng giám sát, trong đó có thông tin về Hội đồng quản trị, Ban điều hành, tỷ lệ sở hữu, Ban kiểm soát, cổ đông lớn, quy mô vốn..., đây là những thông tin mà các ngân hàng đã có trách nhiệm báo cáo theo các quy định hiện hành, trong đó có Thông tư số 08/2022/TT-NHNN, Luật Các tổ chức tín dụng và pháp luật về chứng khoán.

Những thông tin này có tính chất cơ bản, tổng quan, được sử dụng để cơ quan quản lý đánh giá TCTD trên các phương diện như cơ cấu quản trị, lãnh đạo, quy mô và cấu trúc của tổ chức.

Thu thập dữ liệu để đánh giá rủi ro, không phải lập danh sách theo dõi khách VIP

Một số thông tin khác cho rằng Dự thảo yêu cầu “những nhóm khách hàng đặc thù, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức đều phải được thống kê và theo dõi riêng biệt”, hoặc yêu cầu thống kê chuyên sâu số lượng khách hàng tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm, như dịch vụ tài sản mã hóa, kinh doanh bất động sản, đại lý bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức, sòng bạc và trò chơi có thưởng.

Theo NHNN, cần phân biệt giữa việc thu thập số liệu phục vụ đánh giá rủi ro với việc giám sát hoặc lập danh sách theo dõi từng khách hàng.

Theo Dự thảo Thông tư, các TCTD có trách nhiệm báo cáo tổng số lượng khách hàng và phân tách theo một số đặc điểm, như khách hàng cá nhân, khách hàng tổ chức, khách hàng VIP, cũng như khách hàng tổ chức hoạt động trong một số lĩnh vực được phân loại phục vụ mục đích giám sát phòng chống rửa tiền, chẳng hạn tổ chức cung cấp dịch vụ chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc, kinh doanh bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức.

Các số liệu này là những chỉ tiêu đầu vào phục vụ đánh giá tổng thể mức độ rủi ro của đối tượng báo cáo, chứ không đồng nghĩa với việc cơ quan quản lý tiến hành giám sát riêng từng khách hàng hoặc lập danh sách theo dõi riêng đối với khách VIP, người có ảnh hưởng chính trị (PEP), khách hàng ưu tiên hay khách hàng tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực có rủi ro.

Việc thu thập và phân loại thông tin được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận và các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nhằm hỗ trợ cơ quan quản lý nhận diện, phân tích và đánh giá bức tranh rủi ro tổng thể của từng đối tượng báo cáo cũng như của hệ thống.

Do đó, việc một nhóm khách hàng được đưa vào các chỉ tiêu thống kê không có nghĩa những khách hàng này trở thành đối tượng giám sát riêng, càng không có nghĩa họ mặc định có rủi ro hoặc vi phạm các quy định về phòng chống rửa tiền. 

Không mở rộng đối tượng báo cáo, đối tượng giám sát so với Luật Phòng, chống rửa tiền

Một số ý kiến cho rằng việc đưa thông tin về lãnh đạo ngân hàng, khách hàng VIP hoặc khách hàng hoạt động trong những lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm vào các chỉ tiêu báo cáo đồng nghĩa với việc mở rộng đối tượng báo cáo, đối tượng giám sát.

Theo NHNN, Dự thảo Thông tư không mở rộng thêm bất kỳ đối tượng báo cáo hoặc đối tượng giám sát nào so với Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022.

Dự thảo chủ yếu quy định trình tự, thủ tục và nghiệp vụ giám sát của NHNN đối với các tổ chức thuộc phạm vi quản lý, theo hướng giám sát dựa trên rủi ro. Việc thu thập các thông tin liên quan đến khách hàng, cổ đông, người quản lý và các chủ thể có liên quan nhằm tạo dữ liệu đầu vào để cơ quan quản lý phân tích và đánh giá rủi ro của tổ chức.

Vì vậy, cần tránh cách hiểu rằng việc yêu cầu TCTD báo cáo các chỉ tiêu liên quan đến khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên, PEP hoặc khách hàng hoạt động trong một số lĩnh vực có rủi ro đồng nghĩa với việc các chủ thể này trở thành “đối tượng giám sát” của NHNN.

Dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng hiện đang được NHNN lấy ý kiến rộng rãi. Dự thảo đặt ra một số nội dung nhằm hoàn thiện phương thức giám sát và tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Theo Dự thảo, các mục tiêu trọng tâm gồm: Thể chế hóa đầy đủ, cụ thể các quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền theo hướng đáp ứng các khuyến nghị của FATF về giám sát trên cơ sở rủi ro;

Khắc phục những hạn chế, bất cập trong công tác giám sát hiện hành - tình trạng thiếu khuôn khổ pháp lý đồng bộ, thiếu công cụ và tiêu chí thống nhất để triển khai giám sát dựa trên rủi ro trên phạm vi toàn hệ thống;

 Đáp ứng yêu cầu của hội nhập, cam kết quốc tế trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền.

Đây là bước đi cụ thể hóa định hướng tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, hiện đại và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác phòng, chống rửa tiền, từ đó bảo vệ sự an toàn, lành mạnh của hệ thống tài chính – ngân hàng và củng cố vị thế và uy tín của Việt Nam trong tiến trình hội nhập tài chính quốc tế.