Mở rộng lực lượng tham gia phổ biến pháp luật, huy động nguồn lực xã hội

(BKTO) - Đưa pháp luật đến gần người dân không thể chỉ dựa vào một lực lượng tuyên truyền. Việc huy động luật sư, chuyên gia pháp lý, người am hiểu pháp luật và những cá nhân có uy tín tại cộng đồng có thể mở rộng khả năng tiếp cận, nhưng phải đi cùng yêu cầu bảo đảm tính chính xác và trách nhiệm trong truyền đạt thông tin.

Phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ có phạm vi rộng, gắn với nhiều lĩnh vực của đời sống và nhu cầu đa dạng của người dân. Trong khi đó, nguồn lực thực hiện tại mỗi địa bàn có những giới hạn nhất định về nhân lực, thời gian và chuyên môn. Nếu việc truyền đạt thông tin chủ yếu dựa vào một nhóm cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng thực thi công vụ, khả năng bao phủ và giải đáp những vấn đề chuyên sâu có thể gặp khó khăn. Mở rộng lực lượng tham gia vì vậy là hướng tiếp cận cần được quan tâm trong quá trình nâng cao chất lượng công tác này.

Báo cáo số 400/BC-BTP ngày 08/6/2026 của Bộ Tư pháp về tổng kết thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật đặt ra yêu cầu mở rộng sự tham gia của các chuyên gia pháp lý, luật sư, người am hiểu pháp luật và những cá nhân có uy tín trong cộng đồng. Định hướng này cho thấy phổ biến pháp luật không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan nhà nước, mà còn cần sự phối hợp của các chủ thể có kiến thức, kinh nghiệm và khả năng kết nối với người dân.

Mỗi lực lượng có thể đóng góp theo một cách khác nhau. Chuyên gia pháp lý và luật sư có thể hỗ trợ giải thích những vấn đề đòi hỏi kiến thức chuyên môn, giúp người dân nhận biết quyền, nghĩa vụ và phương án xử lý phù hợp trong phạm vi pháp luật cho phép. Những người am hiểu địa bàn có thể nhận diện các vấn đề gần gũi với đời sống, lựa chọn cách diễn đạt dễ hiểu và giúp cơ quan tổ chức tiếp cận nhóm dân cư khó tham gia các hoạt động tập trung. Người có uy tín trong cộng đồng có thể hỗ trợ truyền tải thông tin, khuyến khích người dân chủ động tìm hiểu và kết nối với đầu mối hỗ trợ khi phát sinh vướng mắc.

Tuy nhiên, mở rộng lực lượng không đồng nghĩa với việc giao trách nhiệm truyền đạt pháp luật một cách tự do, thiếu kiểm soát. Pháp luật là lĩnh vực đòi hỏi độ chính xác cao. Một thông tin không đầy đủ hoặc cách giải thích sai có thể khiến người dân hiểu nhầm quyền lợi, thực hiện sai thủ tục hoặc đưa ra quyết định không phù hợp. Vì vậy, những người tham gia cần được cung cấp tài liệu thống nhất, cập nhật kịp thời và xác định rõ phạm vi nội dung được truyền đạt.

Cơ chế phối hợp cần làm rõ vai trò của từng bên. Cơ quan nhà nước có trách nhiệm cung cấp thông tin chính thức, hướng dẫn chuyên môn và kiểm tra chất lượng nội dung. Người tham gia phổ biến pháp luật cần truyền đạt đúng tài liệu, không tự ý diễn giải những vấn đề vượt quá khả năng chuyên môn và biết chuyển câu hỏi đến cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết. Với các nội dung phức tạp, cần có đầu mối để người dân được tiếp tục giải đáp thay vì chỉ dừng lại ở buổi tuyên truyền.

Việc huy động nguồn lực xã hội cũng cần gắn với nhu cầu thực tế. Không phải địa bàn nào cũng cần cùng một lực lượng hoặc cùng một cách phối hợp. Nơi thường phát sinh câu hỏi về quyền lợi trong quan hệ lao động có thể cần chuyên gia phù hợp với lĩnh vực này; nơi người dân cần hiểu các thủ tục hành chính có thể ưu tiên phối hợp với cơ quan thực hiện thủ tục; còn địa bàn có rào cản ngôn ngữ có thể cần người am hiểu tiếng nói và phong tục địa phương hỗ trợ truyền đạt. Cách huy động theo nhu cầu sẽ giúp nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu hơn.

Một vấn đề khác là duy trì sự tham gia một cách ổn định. Hoạt động dựa hoàn toàn vào sự tự nguyện, không có kế hoạch phối hợp hoặc thiếu tài liệu cập nhật có thể khó bảo đảm tính liên tục. Vì vậy, cần có kế hoạch cụ thể về nội dung, thời gian, đầu mối liên hệ và trách nhiệm của từng bên. Việc ghi nhận phản hồi cũng giúp xác định những hình thức phối hợp nào đáp ứng tốt nhu cầu và những nội dung nào cần tăng cường hỗ trợ chuyên môn.

Đánh giá hiệu quả của việc mở rộng lực lượng không nên chỉ dựa vào số người tham gia hoặc số hoạt động phối hợp. Cần xem xét khả năng tiếp cận những nhóm trước đây khó tiếp cận, chất lượng giải đáp, mức độ chính xác của thông tin và khả năng kết nối người dân với các dịch vụ pháp lý cần thiết. Những tiêu chí này giúp phân biệt giữa huy động lực lượng về mặt hình thức và sự đóng góp thực chất vào kết quả chung.

Mở rộng lực lượng tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật là cách tăng cường nguồn lực xã hội, đồng thời tận dụng kiến thức chuyên môn và sự am hiểu cộng đồng. Nhưng giá trị của mô hình này chỉ được bảo đảm khi có cơ chế phối hợp rõ ràng, tài liệu chính xác và trách nhiệm cụ thể. Khi các điều kiện đó được đáp ứng, nhiều chủ thể có thể cùng tham gia đưa pháp luật đến gần người dân mà vẫn bảo đảm tính thống nhất, tin cậy của thông tin pháp luật./.