Phát huy lợi thế cạnh tranh bền vững của báo chí trong kỷ nguyên số

(BKTO) - Trong một môi trường thông tin nhiều nhiễu loạn, xã hội càng cần những giá trị cốt lõi mà chỉ báo chí chuyên nghiệp mới có thể mang lại. Những giá trị này chính là lợi thế cạnh tranh thực sự và bền vững của báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Đây là nhấn mạnh của Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) Phan Tâm tại Hội nghị giao ban báo chí nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), tổ chức sáng 16/6.

Những giá trị của báo chí mà công nghệ không thể thay thế

Theo Thứ trưởng Phan Tâm, báo chí đang hoạt động trong một môi trường thông tin biến đổi với tốc độ rất nhanh. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đã tạo ra một thực tế mới, đó là lượng thông tin được sản xuất, chia sẻ và lan truyền tăng rất nhanh chóng, nhưng niềm tin vào thông tin lại đang là bài toán khó khăn hơn bao giờ hết.

Trong bối cảnh đó, áp lực đối với báo chí cũng đang thay đổi, không chỉ là sản xuất đủ thông tin, đủ nhanh, đủ rộng mà ngày càng là làm thế nào để thông tin đó đáng tin cậy hơn, có giá trị hơn, có trách nhiệm hơn và tạo ra ảnh hưởng tích cực hơn đối với xã hội.

Thứ trưởng cho rằng công chúng ngày nay đã thay đổi rất nhiều. Người đọc, người xem và người nghe có nhiều nguồn tiếp cận thông tin khác nhau, chính điều đó khiến họ ngày càng khắt khe và tinh tế hơn trong việc lựa chọn nội dung. Đây vừa là áp lực vừa là cơ hội đối với báo chí chuyên nghiệp, để tự phân biệt mình với những nguồn thông tin thiếu kiểm chứng đang tràn lan trên không gian mạng.

“Đây là thời điểm để các cơ quan báo chí nhìn lại chính mình và khẳng định những giá trị mà không một nền tảng số, không một thuật toán nào có thể thay thế được” - Thứ trưởng Phan Tâm nhấn mạnh.

Theo Lãnh đạo Bộ VHTTDL, trong một môi trường thông tin nhiều nhiễu loạn, xã hội càng cần những giá trị cốt lõi mà chỉ báo chí chuyên nghiệp mới có thể mang lại. Đó là: Khả năng kiểm chứng sự thật không phải qua xử lý dữ liệu, mà qua sự hiện diện, phán đoán và trách nhiệm của con người; tinh thần trách nhiệm nghề nghiệp gắn với những cam kết và nghĩa vụ pháp lý, đạo đức cụ thể; đạo đức nghề báo từ các nguyên tắc rõ ràng trong mỗi quyết định đưa tin hằng ngày. Đồng thời, đó còn là bản lĩnh chính trị giúp báo chí giữ vững định hướng, không bị cuốn theo những xu hướng nhất thời hay áp lực đám đông trên không gian mạng; đặc biệt là sự dấn thân vì lợi ích của đất nước và nhân dân.

“Những giá trị này chính là lợi thế cạnh tranh thực sự và bền vững của báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số. Đây cũng là điều mà Bộ VHTTDL muốn cùng các cơ quan báo chí gìn giữ và phát huy” - Thứ trưởng Phan Tâm bày tỏ.

Hoàn thiện thể chế cho sự phát triển của báo chí trong giai đoạn mới

Một nội dung quan trọng được Lãnh đạo Bộ VHTTDL thông tin tại Hội nghị là việc hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động báo chí trong giai đoạn mới.

Theo đó, hai nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí số 126/2025/QH15, gồm Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Báo chí và Nghị định về quản lý hoạt động phát thanh, truyền hình, đã hoàn tất quá trình tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến của các thành viên Chính phủ và đã được trình lại Chính phủ để ký ban hành. Hai Nghị định này sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đồng bộ với thời điểm Luật Báo chí có hiệu lực, bảo đảm không phát sinh khoảng trống pháp lý khi Luật có hiệu lực.

Lãnh đạo Bộ VHTTDL cũng chia sẻ một số điểm mới đáng chú ý trong hai Nghị định.

Thứ nhất, về quyền tác nghiệp: lần đầu tiên, văn bản dưới luật quy định rõ nếu cơ quan, tổ chức im lặng quá thời hạn trả lời báo chí - 30 ngày đối với giải quyết vấn đề, 15 ngày làm việc đối với kiến nghị, phản ánh - cơ quan báo chí có quyền đăng, phát vấn đề đó hoặc chuyển đến cơ quan cấp trên có thẩm quyền. Đây là cơ chế pháp lý bảo vệ quyền tiếp cận thông tin của báo chí mạnh mẽ nhất từ trước đến nay.

Thứ hai, về thẻ nhà báo: nhà báo khi chuyển sang cơ quan báo chí khác mà vẫn thuộc đối tượng được cấp thẻ thì được đổi thẻ ngay, không phải xin cấp lại từ đầu. Trường hợp hết hợp đồng và phải nộp lại thẻ, nếu trong 12 tháng được cơ quan báo chí khác tiếp nhận với hợp đồng từ 1 năm trở lên, vẫn được xét đổi thẻ.

Thứ ba, về kinh tế báo chí: cơ quan báo chí điện tử được tích hợp một cách hợp pháp các dịch vụ thương mại điện tử, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế, nội dung theo yêu cầu trên nền tảng của mình. Đây là nền tảng pháp lý để các tòa soạn đa dạng hóa nguồn thu, giảm phụ thuộc vào quảng cáo truyền thống.

Thứ tư, về công nghệ: lần đầu tiên, một nghị định về báo chí quy định Nhà nước khuyến khích các cơ quan báo chí ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thu thập, sản xuất, phân tích và phân phối nội dung. Đây là tín hiệu pháp lý quan trọng tạo chỗ dựa rõ ràng cho chuyển đổi số tòa soạn.

Bên cạnh những điểm mới có lợi cho hoạt động báo chí, hai Nghị định cũng đặt ra một số nghĩa vụ mới xuất phát từ yêu cầu quản trị môi trường thông tin và lợi ích chung của toàn hệ thống. Theo đó, có ba nội dung đòi hỏi các cơ quan báo chí cần chuẩn bị thực chất ngay từ bây giờ.

Một là, tất cả kênh nội dung trên mạng xã hội phải được thông báo với cơ quan quản lý trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ khi mở kênh - áp dụng với mọi nền tảng, từ YouTube, Facebook đến TikTok. Khi chấm dứt hoạt động kênh cũng phải thông báo trước ít nhất 10 ngày làm việc. Đề nghị các cơ quan báo chí rà soát và lập danh sách đầy đủ tất cả các kênh hiện đang vận hành, phân công đầu mối thực hiện thủ tục ngay từ ngày 1/7/2026.

Hai là, bảo đảm lưu trữ nguyên vẹn nội dung đã đăng, phát: báo điện tử trong 3 tháng, phát thanh và truyền hình trong 30 ngày. Các cơ quan báo chí cần kiểm tra ngay dung lượng hạ tầng lưu trữ và quy trình nội bộ trước ngày 1/7/2026.

Lãnh đạo Bộ VHTTDL nhấn mạnh, đây không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ mà hồ sơ lưu trữ đầy đủ chính là công cụ tự bảo vệ của tòa soạn khi có tranh chấp về nội dung.

Ba là, kết nối hệ thống lưu chiểu điện tử quốc gia, có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, nhưng cần chuẩn bị kỹ thuật ngay trong năm 2026. Việc nâng cấp hệ thống quản trị nội dung, máy chủ và giao diện kết nối thường đòi hỏi từ 12 đến 18 tháng. Bộ VHTTDL sẽ ban hành hướng dẫn kỹ thuật chi tiết trong năm 2027, song đề nghị các cơ quan báo chí chủ động đánh giá hạ tầng và bố trí kế hoạch đầu tư ngay từ năm nay.

Chiến lược quản lý và phát triển báo chí theo hướng kiến tạo

Bên cạnh công tác hoàn thiện thể chế, Bộ VHTTDL đang phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng Chiến lược quản lý và phát triển báo chí theo tư tưởng mới của Đảng về báo chí, truyền thông trong kỷ nguyên số.

Theo Thứ trưởng Phan Tâm, trọng tâm của giai đoạn tới không chỉ là quản lý mà còn là kiến tạo phát triển. Chiến lược mới sẽ hướng đến việc phát triển nguồn lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật, năng lực công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và các mô hình kinh tế báo chí phù hợp với môi trường số. Đồng thời, chiến lược cũng đặt mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của báo chí Việt Nam trên không gian thông tin khu vực và quốc tế.

Xa hơn, ngành báo chí hướng tới xây dựng một hệ sinh thái báo chí số năng động, hiện đại, sáng tạo và bền vững, nơi các cơ quan báo chí, nhà báo, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp công nghệ, nền tảng phân phối, nhà quảng cáo và công chúng cùng tham gia, tương tác và chia sẻ trách nhiệm.

Thứ trưởng Phan Tâm cho biết Bộ VHTTDL nhận thức rõ rằng cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm không chỉ xây dựng thể chế mà còn phải tạo ra môi trường thuận lợi để báo chí thực sự phát huy được những giá trị không thể thay thế đó. Những vướng mắc về cơ chế, về điều kiện hoạt động, Bộ sẵn sàng lắng nghe và cùng tháo gỡ./.