Phổ biến pháp luật đến bản làng: Phát huy "sức mạnh số" của người có uy tín

(BKTO) - Sự kết hợp giữa “sức mạnh mềm” của đội ngũ già làng, trưởng bản với công nghệ số hiện đại đang tạo nên bước đột phá trong truyền thông chính sách vùng cao. Đây được xem là "chìa khóa vàng" giúp vượt qua rào cản địa lý, đưa pháp luật thẩm thấu sâu rộng vào đời sống đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

 Tối ưu hóa "nguồn lực hạt nhân" cơ sở

Trong công tác quản lý nhà nước và tuyên truyền vận động tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN), các già làng, trưởng bản, bí thư chi bộ và người có uy tín đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Họ là những “cây cao bóng cả”, sở hữu sự gần gũi, tâm huyết và niềm tin trọn vẹn của cộng đồng.

Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, nếu đội ngũ "hạt nhân" này không được cập nhật kiến thức pháp luật mới và trang bị kỹ năng truyền thông hiện đại thì khó đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Việc đầu tư nâng cao năng lực cho họ chính là giải pháp cốt lõi để sử dụng nguồn lực đầu tư công đúng mục đích và mang lại giá trị gia tăng rõ rệt.

Quyết định số 233/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đối tượng, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035" (Quyết định 233) đã tạo định hướng chiến lược quan trọng để vượt qua rào cản địa lý và công nghệ, chuẩn hóa và nâng cao năng lực toàn diện cho đội ngũ nòng cốt tại cơ sở. Định kỳ hằng năm, chính quyền các cấp tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu không chỉ về pháp luật, chính sách dân tộc, tôn giáo mà còn trang bị kỹ năng số chuyên biệt như ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) và khai thác mạng xã hội (Zalo, Facebook, YouTube).

Sự kết hợp giữa uy tín cá nhân và công nghệ số tạo nên cơ chế “sóng đôi” hiệu quả. Một già làng khi biết sử dụng smartphone, tra cứu quy định pháp luật qua công cụ AI hay truyền tải thông điệp qua video ngắn trên Zalo, Facebook sẽ biến những điều luật khô khan thành những câu chuyện mộc mạc, trực quan và dễ đi vào lòng người. Điều này vừa nâng cao tần suất, phạm vi tiếp cận thông tin, vừa giảm thiểu chi phí hành chính và thời gian tổ chức các cuộc họp trực tiếp kém hiệu quả.

Đột phá từ thực tiễn: Lấy người dân làm trung tâm

Quyết định số 233 được ban hành với định hướng mở ra khung khổ pháp lý đồng bộ, tạo bước đột phá mạnh mẽ trong đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật vùng DTTS&MN. Điểm cốt lõi của Đề án là chuyển đổi từ phương thức tuyên truyền thụ động, một chiều sang mô hình truyền thông chủ động, đa nền tảng và lấy người dân làm trung tâm.

Mục tiêu đặt ra là phấn đấu số hóa 70% chương trình, tài liệu phổ biến, giáo dục pháp luật thuộc Đề án và công bố công khai trên Cổng thông tin phổ biến, giáo dục pháp luật Quốc gia, các cổng thông tin địa phương cũng như trên các nền tảng số. Bên cạnh đó, Đề án chú trọng xây dựng và duy trì các chuyên trang, chuyên mục hỏi đáp pháp luật trực tuyến bằng cả tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số; lồng ghép công tác truyền thông pháp luật với việc xóa bỏ các tập quán lạc hậu, hủ tục trái pháp luật.

Thực tiễn triển khai tại tỉnh Nghệ An, địa bàn miền núi rộng lớn với đông đảo đồng bào Thái, H'Mông, Khơ Mú, Thổ, Ơ Đu đã ghi nhận những kết quả nổi bật, là minh chứng cho hiệu quả của phương thức đổi mới này.

Cụ thể tại các khu vực miền núi như Kỳ Sơn, Tương Dương và Quế Phong, chính quyền địa phương và cơ quan chuyên trách công tác dân tộc đã chủ động tổ chức các lớp tập huấn ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số cho đội ngũ người có uy tín. Các già làng, trưởng bản đã xây dựng mô hình “Nhóm Zalo kết nối bản làng”, chia sẻ trực tiếp các bản tin pháp luật tóm tắt, quy định về bảo vệ rừng, phòng chống mua bán người và luật đất đai bằng cả tiếng phổ thông và tiếng dân tộc. Nhờ đó, thông tin pháp luật được truyền tải trực tiếp đến từng hộ gia đình nơi khe bản xa xôi một cách nhanh chóng, tiết kiệm đáng kể chi phí đi lại và tổ chức hội họp.

Tại Con Cuông và Quỳ Châu, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được hiện đại hóa thông qua việc kết hợp giữa công cụ số và hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Nhiều bài giảng pháp luật khô khan được biên soạn lại dưới dạng infographic, video clip ngắn phát trên mạng xã hội Facebook/YouTube và hệ thống loa truyền thanh thông minh. Cùng với đó, lực lượng nòng cốt cơ sở còn ứng dụng smartphone để tra cứu, giải đáp trực tiếp những vướng mắc pháp lý cho người dân ngay tại nhà sàn, góp phần duy trì an ninh trật tự và nâng cao hiệu quả thụ hưởng chính sách phát triển kinh tế - xã hội.

Trong các hội nghị triển khai công tác dân tộc và phổ biến giáo dục pháp luật, lãnh đạo Bộ Dân tộc và Tôn giáo luôn nhấn mạnh: Việc phê duyệt và triển khai Đề án 233 thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với đồng bào vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Việc đổi mới phương thức truyền thông gắn liền với chuyển đổi số không chỉ bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin pháp luật của người dân mà còn là giải pháp căn cơ nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư công, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững”.

Những định hướng chỉ đạo sâu sát này đã thể hiện tầm nhìn chiến lược trong việc cụ thể hóa các chủ trương của Đảng thành hành động thiết thực. Không chỉ dừng lại ở các chính sách hỗ trợ hạ tầng hay sinh kế ngắn hạn, việc tập trung đầu tư vào "nguồn lực con người" và coi nâng cao tri thức, năng lực số cho lực lượng cơ sở là khâu đột phá có tính quyết định.

Nhờ sự đồng hành quyết liệt đó, từng khoản ngân sách đầu tư công cho công tác tuyên truyền không chỉ được tối ưu hóa hiệu quả, mà còn biến mỗi quy định pháp luật thành lá chắn vững chắc bảo vệ quyền lợi, tạo điểm tựa vươn lên bền vững cho đồng bào các dân tộc thiểu số.

Có thể thấy, đổi mới phương thức truyền thông chính sách nơi vùng cao không chỉ đơn thuần là việc áp dụng công cụ công nghệ mới, mà là một cuộc chuyển đổi về nhận thức và phương pháp quản trị. Khi uy tín truyền thống của người có uy tín song hành cùng năng lực số hóa, khoảng cách công nghệ và rào cản địa lý sẽ dần bị xóa bỏ. Đây chính là chìa khóa vàng để các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước thẩm thấu sâu rộng, bảo đảm mọi người dân nơi biên cương Tổ quốc đều được thụ hưởng thành quả của sự phát triển./.