Phổ biến pháp luật phải được thiết kế theo nhu cầu của từng nhóm đối tượng

(BKTO) - Một nội dung pháp luật không thể chỉ được truyền đạt theo cùng một cách cho mọi người. Muốn người dân hiểu và thực hiện đúng quy định, hoạt động phổ biến phải xuất phát từ đặc điểm, điều kiện tiếp cận và những vấn đề pháp lý mà từng nhóm đang gặp phải.

Sau hơn 13 năm thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, yêu cầu đổi mới nội dung, đa dạng hóa hình thức và lựa chọn phương thức phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng địa bàn ngày càng trở nên rõ nét. Tổng kết thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, Bộ Tư pháp đã đặt ra yêu cầu hiện đại hóa nội dung, đa dạng hóa cách thức triển khai theo đối tượng và điều kiện địa lý. Đây không đơn thuần là yêu cầu thay đổi hình thức tuyên truyền, mà còn là vấn đề về cách tổ chức để pháp luật thực sự đến được với người cần tiếp cận.

Thực tế đã minh chứng, nhu cầu tìm hiểu pháp luật của người dân không giống nhau. Người dân ở khu vực nông thôn có thể cần được giải thích những quy định liên quan đến đất đai, quyền sử dụng đất, thủ tục hành chính hoặc chính sách hỗ trợ sản xuất. Người lao động quan tâm đến hợp đồng, tiền lương, bảo hiểm và quyền lợi trong quan hệ lao động.

Trong khi đó, người dân thuộc nhóm yếu thế hoặc sinh sống ở địa bàn xa trung tâm có thể cần được hướng dẫn rõ hơn về cách tiếp cận dịch vụ pháp lý và địa chỉ tìm kiếm hỗ trợ khi có tranh chấp, vướng mắc.

Nếu chương trình phổ biến pháp luật chỉ được xây dựng theo danh mục văn bản hoặc kế hoạch chung, nguy cơ đặt ra là nội dung tuyên truyền chưa trùng khớp với vấn đề mà người nghe cần giải quyết. Người dân có thể nghe đầy đủ một chuyên đề nhưng vẫn chưa biết phải bắt đầu từ đâu khi thực hiện một thủ tục cụ thể. Khi đó, hoạt động đã được tổ chức nhưng khoảng cách giữa thông tin pháp luật và khả năng sử dụng thông tin vẫn chưa được thu hẹp.

Sự khác biệt về địa bàn cũng đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt. Một phương thức phù hợp với khu vực đô thị, nơi người dân có điều kiện tiếp cận internet và các kênh thông tin điện tử, chưa chắc phát huy hiệu quả tương tự ở những nơi hạ tầng thông tin còn hạn chế. Tại địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số, ngôn ngữ, khoảng cách địa lý và điều kiện sinh hoạt có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận nội dung. Trong những trường hợp đó, tuyên truyền trực tiếp, tài liệu phù hợp, trao đổi qua người am hiểu địa bàn hoặc hướng dẫn bằng ngôn ngữ mà người dân sử dụng lại giữ vai trò quan trọng.

Thiết kế hoạt động theo nhu cầu vì vậy cần bắt đầu bằng việc xác định đúng đối tượng. Theo các chuyên gia, cơ quan tổ chức cần trả lời một số câu hỏi: nhóm người dân nào cần được tiếp cận; họ đang gặp những vướng mắc pháp lý gì; kiến thức nào là thiết yếu; họ có thể tiếp nhận thông tin bằng phương thức nào; và sau hoạt động, họ cần làm được điều gì. Những câu hỏi này giúp chuyển kế hoạch từ cách tiếp cận “có nội dung để tuyên truyền” sang “có vấn đề cần giải quyết bằng kiến thức pháp luật”.

Trên cơ sở đó, nội dung cần được lựa chọn theo mức độ thiết thực. Phương thức triển khai cũng cần được lựa chọn trên cơ sở nhu cầu, có thể kết hợp nhiều hình thức có thể giúp người dân vừa được giải thích trực tiếp, vừa có tài liệu để xem lại khi cần.

Một điểm quan trọng khác là phải có cơ chế thu nhận phản hồi. Những câu hỏi lặp lại, các thủ tục người dân thường hiểu nhầm hay những nội dung chưa được giải thích rõ cần trở thành dữ liệu để điều chỉnh chương trình cho lần sau. Nếu người dân liên tục hỏi về cùng một vấn đề, đó có thể là dấu hiệu cho thấy nội dung tuyên truyền chưa dễ hiểu, chưa sát nhu cầu hoặc chưa chỉ rõ cách thực hiện.

Đổi mới phổ biến, giáo dục pháp luật do đó không chỉ là đưa công nghệ vào hoạt động hay tăng số lượng hình thức truyền thông. Cốt lõi là thiết kế đúng nội dung, đúng đối tượng, đúng thời điểm và có cách kiểm tra kết quả phù hợp. Khi người dân được tiếp cận những kiến thức gắn với tình huống thực tế của mình, pháp luật sẽ có nhiều cơ hội trở thành công cụ để họ bảo vệ quyền, thực hiện nghĩa vụ và giải quyết vấn đề trong đời sống./.