Quy định chặt chẽ cơ chế thử nghiệm trên thị trường chứng khoán

(BKTO) - Thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nội dung quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán được nhiều đại biểu quan tâm.

Tạo hành lang pháp lý cho những mô hình mới

Đại biểu Nguyễn Minh Đức (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) đánh giá cao việc Cơ quan soạn thảo thiết kế Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán.

Theo đại biểu, quy định này tạo hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị nghiên cứu kỹ từng điều khoản trong bối cảnh hệ thống pháp luật công nghệ, an ninh mạng và an ninh dữ liệu đang được đồng bộ hóa.

Theo đó, về phạm vi điều chỉnh, đại biểu chỉ ra rằng quy định hiện tại mới dừng ở cụm từ mang tính liệt kê mở như "ứng dụng công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới". Để làm căn cứ rõ ràng cho Chính phủ ban hành hướng dẫn chi tiết, đại biểu đề nghị Luật cần quy định rõ ràng các định hướng cụ thể. Về công nghệ nền tảng trọng yếu, cần tính toán quy định rõ các công nghệ như chuỗi khối (blockchain), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data).

Về sản phẩm, dịch vụ tài chính, đại biểu cho rằng cần nêu cụ thể các sản phẩm phái sinh hoặc trung gian mới như giao dịch chứng khoán phân đoạn, hệ thống tư vấn đầu tư tự động, các hình thức mã hóa tài chính.

Về mô hình thị trường, Dự thảo cần chỉ rõ các mô hình thị trường chứng khoán phi tập trung hoặc bán tập trung để tránh khó khăn trong việc áp dụng thực tiễn sau này.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức cũng đề nghị bổ sung yêu cầu tuân thủ pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh dữ liệu và tích hợp đồng bộ với hệ thống định danh, xác thực điện tử.

Đồng  thời, luật hóa các điều kiện pháp lý bắt buộc đối với tổ chức đăng ký tham gia cơ chế thử nghiệm, gồm năng lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật an toàn thông tin, phương án quản trị rủi ro hệ thống và kế hoạch xử lý tình huống khẩn cấp trước khi được xem xét cấp giấy chứng nhận thử nghiệm.

Nếu không quy định chặt chẽ trong Luật thì cơ chế thử nghiệm sẽ tiềm ẩn rủi ro cho hệ thống. Hệ thống giao dịch thiếu bảo mật có thể bị tội phạm mạng tấn công gây tê liệt thị trường, xâm phạm dữ liệu của nhà đầu tư. Nếu thiếu định danh, các chủ thể pháp lý sẽ lợi dụng tài khoản ẩn danh để rửa tiền và thao túng thị trường chứng khoán”.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức

Kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn thị trường

Cùng quan tâm vấn đề này, đại biểu Sùng A Lềnh (Đoàn Lào Cai) đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát theo hướng quy định trong Luật các nguyên tắc, điều kiện và giới hạn cơ bản, nhất là kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn thị trường, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tham gia và nguyên tắc xử lý khi phát sinh rủi ro, thiệt hại.

Theo đại biểu, cách quy định này vừa bảo đảm tính ổn định của Luật, vừa tạo sự linh hoạt cho Chính phủ và Bộ Tài chính trong việc cập nhật các nội dung kỹ thuật, nghiệp vụ khi công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh trên thị trường chứng khoán thay đổi.

Đối với hoạt động dịch vụ của công ty chứng khoán, đại biểu ghi nhận Dự thảo Luật đã bổ sung, làm rõ một số dịch vụ như quản lý tài khoản giao dịch chứng khoán, phân phối hoặc làm đại lý phân phối, quản lý tài sản bảo đảm của khách hàng, đồng thời bổ sung một số dịch vụ tư vấn và đại diện người sở hữu trái phiếu.

Đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi từng dịch vụ gắn với nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán đã được cấp phép, điều kiện và giới hạn khi cung cấp dịch vụ; đồng thời tăng trách nhiệm của công ty chứng khoán trong bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Về giới hạn pháp lý và miễn trừ trách nhiệm, đại biểu đánh giá, Dự thảo Luật quy định loại trừ trách nhiệm cho chủ thể tham gia là điểm tiến bộ, góp phần khuyến khích đổi mới sáng tạo. Trong lĩnh vực chứng khoán, cơ chế này cần được đặt trong giới hạn pháp lý chặt chẽ, tránh bị lợi dụng để trốn tránh trách nhiệm.

Theo đại biểu, chỉ miễn trừ trách nhiệm đối với những thiệt hại khách quan do rủi ro công nghệ chưa được lường trước trong thời gian được cấp phép; không áp dụng đối với hành vi cố ý vi phạm pháp luật, lừa đảo, trục lợi, thao túng thị trường hoặc cố ý vượt quá giới hạn quy mô, đối tượng được cấp phép.

Thông tin thêm về vấn đề đại biểu quan tâm, tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Cơ quan soạn thảo nghiêm túc tiếp thu các ý kiến và sẽ rà soát kỹ để bảo đảm cơ chế thử nghiệm có tiêu chuẩn được ban hành sớm, đưa vào hoạt động, đồng thời bảo đảm quyền lợi của những người có liên quan, đặc biệt là yêu cầu về an ninh mạng.