Sửa đổi Luật Nhà ở: Tạo chính sách đột phá để phát triển nhà ở cho thuê

(BKTO) - Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) gồm 13 chương, 130 điều, giảm 68 điều so với Luật Nhà ở năm 2023. Đáng chú ý, dự thảo bổ sung chương riêng về phát triển nhà ở cho thuê, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm 3/4 điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm điều kiện kinh doanh

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 22/10, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội họp phiên toàn thể ở Hội trường, nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Nhà ở (sửa đổi).

Trình bày Tờ trình dự án Luật Nhà ở (sửa đổi), thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) gồm 13 chương, 130 điều, giảm 68 điều so với Luật Nhà ở năm 2023. Đáng chú ý, dự thảo bổ sung chương riêng về phát triển nhà ở cho thuê, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm 3/4 điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Điểm mới đáng chú ý là dự thảo Luật xác định 4 nhóm nhà ở gồm nhà ở thương mại, nhà ở cho thuê, nhà ở công vụ và nhà ở chính sách, với chính sách áp dụng tương ứng cho từng nhóm. Trong đó, lần đầu bổ sung một chương riêng về phát triển nhà ở cho thuê, quy định đối tượng thuê, hình thức đầu tư bằng vốn nhà nước và vốn ngoài nhà nước, yêu cầu đối với dự án, chính sách ưu đãi chủ đầu tư, giá thuê và quản lý nhà ở cho thuê.

Về giá thuê, dự thảo Luật quy định giá do chủ đầu tư thỏa thuận với bên thuê, trên nguyên tắc tính đủ chi phí đầu tư xây dựng, bảo trì, vận hành, thuế, phí và các chi phí hợp lý khác, cùng lợi nhuận theo phương án kinh doanh; đồng thời không vượt khung giá do UBND cấp tỉnh quy định. Quy định này nhằm bảo đảm các ưu đãi của Nhà nước đối với nhà ở cho thuê được chuyển hóa thành lợi ích về giá cho người thuê.

Dự thảo cũng luật hóa các chính sách thí điểm về phát triển nhà ở xã hội theo Nghị quyết số 201/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị quyết số 66.15/2026/NQ-CP của Chính phủ. Đối với nghĩa vụ phát triển nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội của chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại, UBND cấp tỉnh được quyết định phương án thực hiện thông qua bố trí đất trong dự án, bố trí quỹ đất ở vị trí khác hoặc nộp tiền tương đương.

Liên quan đến sở hữu nhà ở, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định về sở hữu nhà ở tại Việt Nam của tổ chức, cá nhân nước ngoài, trong đó bỏ quy định về sở hữu nhà ở riêng lẻ của tổ chức, cá nhân nước ngoài.

Về cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật hoàn thiện chính sách về cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư. Trong đó, bổ sung nguyên tắc thực hiện dự án gắn với tái thiết đô thị, nguyên tắc xử lý nhà chung cư khi bị phá dỡ gắn với bảo đảm quyền tài sản...

Đối với quản lý sử dụng nhà chung cư, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định về quản lý sử dụng nhà chung cư nhằm nâng cao chất lượng quản lý, vận hành nhà chung cư, hạn chế tranh chấp, khiếu nại.

Về giao dịch về nhà ở, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định về giao dịch nhà ở nhằm bảo đảm phù hợp, thống nhất với Bộ luật Dân sự và các luật mới được ban hành.

Dự thảo Luật đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương, theo đó 20/21 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền địa phương; chỉ còn thủ tục cho thuê nhà ở công vụ thuộc thẩm quyền Bộ Xây dựng. Đồng thời, cắt giảm 3/4 điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thành phần hồ sơ và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính.

Kiểm soát chặt chẽ, tránh trục lợi chính sách về nhà ở

Nêu quan điểm Báo cáo thẩm tra dự án Luật Nhà ở (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu nêu rõ, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) và các cơ quan tham gia thẩm tra nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Nhà ở và nhận thấy nội dung của dự thảo Luật đã thể chế hóa nhiều chủ trương, định hướng của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp; cơ bản đảm bảo tính thống nhất với hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan; đảm bảo yêu cầu về quốc phòng, an ninh, chuyển đổi số... Hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đủ điều kiện trình Quốc hội.

Bên cạnh đó, UBPLTP đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng, yêu cầu tại Nghị quyết số 21-NQ/TW và Thông báo số 64-TB/VPTW liên quan đến phân loại phát triển nhà ở theo 04 nhóm (nhà ở thương mại, nhà ở cho thuê, nhà ở công vụ, nhà ở chính sách) để có các cơ chế, chính sách tương ứng. Có biện pháp kiểm soát chặt chẽ, minh bạch các trường hợp được hưởng chính sách ưu tiên về nhà ở, không để xảy ra tình trạng trục lợi chính sách; ngăn chặn tình trạng đầu cơ nhà ở. Đồng thời, “hạn chế tối đa việc phân lô bán nền tại khu vực đô thị, đặc biệt tại các đô thị lớn”; “có cơ chế ưu đãi khuyến khích phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp đáp ứng nhu cầu nơi ở của Nhân dân”.

Đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, chỉnh lý để đảm bảo không giao thoa về phạm vi điều chỉnh giữa dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) và dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), đồng thời rà soát, đối chiếu nội dung của dự thảo Luật với quy định trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi); dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), các luật về thuế.

Liên quan đến một số nội dung của dự thảo Luật, về “Quỹ nhà ở”, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, làm rõ nguồn vốn của Quỹ nhà ở, nguyên tắc quản lý, sử dụng vốn và hạch toán tài sản hình thành từ vốn của Quỹ nhà ở; cơ chế quản lý vốn của Quỹ để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các quy định có liên quan pháp luật về ngân sách nhà nước.

Về nhà ở thương mại, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp Chí Hiếu cho biết, so với quy định về nghĩa vụ của chủ đầu tư xây dựng dự án nhà ở thương mại của Luật Nhà ở năm 2023, dự thảo Luật đã lược bỏ quy định về nghĩa vụ “đã đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật” khi bố trí quỹ đất hoặc đóng tiền tương đương giá trị quỹ đất của chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại để thực hiện nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê.

UBPLTP nhận thấy, đây là chính sách nhân văn, thể hiện tinh thần Nhà nước và doanh nghiệp chung tay thực hiện chính sách an sinh xã hội (Nhà nước dành quỹ đất, doanh nghiệp đầu tư hạ tầng). Do đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng quy định nghĩa vụ của chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại trong việc phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê để bảo đảm trách nhiệm xã hội của chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại.

Liên quan đến nhà ở cho thuê, UBPLTP đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy định về đối tượng được thuê nhà ở cho thuê, các đối tượng ưu tiên được thuê nhà ở để bảo đảm xác định đối tượng thụ hưởng chính sách một cách phù hợp, đặc biệt đối với các dự án nhà ở cho thuê được đầu tư xây dựng bằng vốn của Nhà nước để bảo đảm phù hợp với mục tiêu của chính sách là giải quyết nhu cầu nhà ở của các đối tượng có khó khăn về nhà ở và tiết kiệm nguồn lực của ngân sách nhà nước.

Về nhà ở chính sách, Chủ nhiệm Ủy ban Phan Chí Hiếu nêu rõ, các chính sách về nhà ở xã hội tại Chương VI của dự thảo Luật và chính sách về nhà ở cho thuê tại Chương IV của dự thảo Luật còn có sự trùng lặp, đặc biệt là quy định về nhà ở xã hội để cho thuê. Việc này có thể dẫn đến không khuyến khích được việc tham gia phát triển nhà ở cho thuê, do đó, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát để bảo đảm làm rõ các chính sách có liên quan.

Liên quan đến quản lý, sử dụng nhà chung cư, UBPLTP đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, đề xuất chính sách để bảo đảm tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn đã được chỉ ra trong Báo cáo tổng kết thi hành Luật Nhà ở năm 2023 và thực tiễn triển khai Luật Nhà ở trong thời gian qua, đặc biệt là những bất cập trong quản lý, sử dụng nhà chung cư như: vấn đề trục lợi chính sách của Ban quản trị, tranh chấp giữa Ban quản trị nhà chung cư và cư dân; tranh chấp về phần sở hữu chung - sở hữu riêng của nhà chung cư.