Tăng cường năng lực trợ giúp pháp lý cho người yếu thế

(BKTO) - Với sự đồng hành của Chính phủ Nhật Bản và Ngân hàng Thế giới trong giai đoạn 2022-2026, Dự án “Tăng cường Trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng yếu thế” do Bộ Tư pháp triển khai đã tạo ra bước đột phá rõ nét. Điểm nhấn của Dự án là góp phần trực tiếp nâng cao năng lực cho hàng nghìnn cán bộ, già làng, trưởng bản, góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận pháp luật và bảo vệ quyền lợi chính đáng cho nhân dân, tập trung vào người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế.

Tăng cường khả năng phổ biến, tuyên truyền và hỗ trợ pháp luật ngay tại địa bàn dân cư

Thời gian qua, hoạt động trợ giúp pháp lý (TGPL) luôn nhận được sự hợp tác của nhiều quốc gia và sự ủng hộ của nhiều tổ chức quốc tế. Qua đó, góp phần tích cực vào việc hoàn thiện, tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về TGPL, thiết thực phục vụ lợi ích của người được TGPL. Từ những hỗ trợ tài chính và sự chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, kết hợp với nguồn lực cơ bản trong nước đã đưa TGPL ở Việt Nam từng bước phát triển.

Dự án “Tăng cường Trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng yếu thế” do Chính phủ Nhật Bản viện trợ không hoàn lại thông qua Quỹ Phát triển xã hội Nhật Bản (JSDF), ủy thác cho Ngân hàng Thế giới quản lý; Bộ Tư pháp là cơ quan chủ quản thực hiện Dự án trong giai đoạn 2022-2026 là một ví dụ điển hình.

Theo báo cáo của Bộ Tư pháp, Dự án được triển khai thông qua bốn hợp phần gồm: tăng cường tiếp cận và sử dụng dịch vụ TGPL; nâng cao năng lực cho người thực hiện TGPL; thí điểm các mô hình cung cấp dịch vụ bền vững và tăng cường công tác quản lý, theo dõi, đánh giá.

Sau hơn 4 năm triển khai, Dự án đã hoàn thành 149/156 nhóm hoạt động, đạt khoảng 96% kế hoạch. Toàn bộ 162 hội nghị, hội thảo và khóa tập huấn được tổ chức đúng tiến độ, bảo đảm hoàn thành 100%. Công tác quản lý, theo dõi, đánh giá và truyền thông được thực hiện thường xuyên, góp phần triển khai đồng bộ các hoạt động của Dự án, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác TGPL, đặc biệt tại hai tỉnh Điện Biên và Lào Cai.

Với việc thực hiện Dự án, hơn 7.100 người thuộc nhóm yếu thế tại Điện Biên và Lào Cai đã được cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý. Song song với đó, Dự án đã đào tạo gần 6.000 trưởng thôn, già làng, người có uy tín trong cộng đồng cùng nhiều lực lượng nòng cốt tại cơ sở nhằm tăng cường khả năng phổ biến, tuyên truyền và hỗ trợ pháp luật ngay tại địa bàn dân cư; hơn 8.300 trợ giúp viên pháp lý, cán bộ tư pháp, cán bộ các cơ quan tiến hành tố tụng và các lực lượng liên quan đã được tập huấn, cập nhật kiến thức và kỹ năng chuyên môn.

Bà Vũ Thị Hường, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và TGPL (bộ Tư pháp) cho biết, trong khuôn khổ Dự án, nhiều tài liệu bồi dưỡng chuyên môn và hệ thống thông tin TGPL đã được xây dựng, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động TGPL.

Đặc biệt, đường dây nóng (1800.1233) và ứng dụng di động góp phần hiện đại hóa phương thức cung cấp TGPL. Đây không chỉ là công cụ hỗ trợ về mặt kỹ thuật, còn thể hiện rõ định hướng lấy người dân làm trung tâm. Thông qua các nền tảng này, người dân có thể tiếp cận thông tin, gửi yêu cầu TGPL, hỏi đáp các vướng mắc và tìm kiếm tổ chức thực hiện TGPL một cách thuận tiện, tiết kiệm và phù hợp hơn với yêu cầu của quá trình chuyển đổi số.

Chuyển biến tích cực từ cơ sở

Dự án đã góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, tăng cường năng lực cho đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, cán bộ các cơ quan tiến hành tố tụng, cán bộ cơ sở, già làng, trưởng bản và người có uy tín trong cộng đồng.

Dự án cũng triển khai hiệu quả các mô hình thí điểm huy động nguồn lực từ các tổ chức chính trị - xã hội tham gia trợ giúp pháp lý thông qua các khoản tài trợ phụ, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp phản ứng nhanh giữa Sở Tư pháp, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tại Điện Biên, Lào Cai với các cơ quan liên quan nhằm kịp thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Làm rõ hơn kết quả thực hiện tại địa phương, ông Trần Thanh Hưng, Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên cho biết, trong khuôn khổ Dự án, Sở Tư pháp tỉnh đã thực hiện 2 hội thảo, 1 tọa đàm và 44 lớp tập huấn. Các hoạt động được triển khai theo hướng bám sát cơ sở, tập trung nâng cao nhận thức pháp luật và khả năng tiếp cận TGPL của người dân; phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ nòng cốt, già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức thực hiện TGPL.

“Việc triển khai Dự án trên địa bàn tỉnh Điện Biên đã tạo những chuyển biến rõ nét và đồng bộ trên cả ba phương diện: nhận thức của người dân, năng lực của đội ngũ thực hiện và hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong công tác TGPL. Đặc biệt, Dự án đã góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận pháp luật, đưa chính sách TGPL đến gần hơn với người dân, qua đó khuyến khích người dân chủ động tìm hiểu và sử dụng dịch vụ TGPL khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm” – ông Trần Thanh Hưng nhấn mạnh.

Tỉnh Lào Cai cũng đạt được những kết quả hết sức thiết thực khi triển khai Dự án.  Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Lào Cai Đặng Đình Chung thông tin, trong giai đoạn 2022-2026, tỉnh Lào Cai đã tổ chức thành công 39 hội nghị tập huấn, hội thảo với 2.225 lượt người tham dự.

Thông qua các hoạt động, Dự án đã tạo chuyển biến rõ nét trong hoạt động TGPL của địa phương. So sánh giai đoạn 2018-2021 (4 năm trước khi có Dự án) với giai đoạn 2022 - tháng 6/2026 (hơn 4 năm triển khai Dự án), tổng số vụ việc đã tăng từ 1.610 vụ việc lên 3.828 vụ việc (tương đương 137%). Số lượng người được TGPL tăng đều qua các năm (từ 603 người năm 2023 lên 680 người năm 2024, đạt 1.031 người năm 2025; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đã có 898 người được TGPL).

Không chỉ tăng về số lượng, chất lượng vụ việc TGPL cũng được nâng lên rõ rệt. Tỷ lệ vụ việc TGPL thành công ước tăng khoảng 10% so với giai đoạn trước khi triển khai Dự án; tỷ lệ hài lòng của người được TGPL đạt khoảng 98%, tăng so với giai đoạn đầu triển khai Dự án (khoảng 90%).

Những con số ấn tượng trên là minh chứng cho thấy việc triển khai Dự án đã đạt được những kết quả rất tích cực, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động TGPL, tạo nền tảng quan trọng để tiếp tục đổi mới phương thức TGPL theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, lấy người dân làm trung tâm, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số trong giai đoạn mới.

Nhìn lại kết quả thực hiện Dự án, đại diện Bộ Tư pháp và Ngân hàng Thế giới đều khẳng định, để công tác TGPL tiếp tục là điểm tựa cho người yếu thế, cần phát huy hơn nữa vai trò của cộng đồng, nhất là đội ngũ già làng, trưởng bản, người có uy tín trong việc tuyên truyền và hỗ trợ pháp luật cho người dân. Đồng thời, các chương trình trợ giúp pháp lý phải được thiết kế phù hợp với đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ và tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số. Việc ứng dụng công nghệ cần đi đôi với nâng cao kỹ năng số cho cán bộ và người dân nhằm bảo đảm các nền tảng số thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn.