Tăng cường trao đổi thông tin, rà soát các trường hợp có dấu hiệu vi phạm chính sách bảo hiểm

(BKTO) - Việc phối hợp đôn đốc, làm việc với doanh nghiệp ngay từ giai đoạn đầu tạo điều kiện để các đơn vị sử dụng lao động nhận thức đầy đủ hơn về trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế. Đồng thời chủ động khắc phục nghĩa vụ, hạn chế phát sinh tranh chấp và ảnh hưởng kéo dài đến quyền lợi người lao động.

Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công; Chỉ thị số 04-CT/TU ngày 30/12/2025 của Thành ủy Hà Nội và Công văn số 1221/CV-VKS ngày 26/5/2026 của Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội về phối hợp triển khai thực hiện thí điểm, tính đến ngày 13/8/2026, Viện Kiểm sát nhân dân thành phố và Viện Kiểm sát nhân dân các khu vực đã thực hiện đôn đốc đối với 1.960 đơn vị, qua đó thu hồi 111,638 tỷ đồng trên tổng số 219,723 tỷ đồng tiền chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, đạt tỷ lệ 45,75%.

Kết quả này cho thấy, sự phối hợp giữa cơ quan Bảo hiểm xã hội và cơ quan kiểm sát đã tạo chuyển biến tích cực trong việc thực hiện nghĩa vụ của các đơn vị sử dụng lao động. Sau khi nhận được công văn đôn đốc hoặc thông báo làm việc của Viện Kiểm sát nhân dân, đa số đơn vị đã nhận thức rõ hơn trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của mình; đồng thời có những động thái khắc phục ngay từ giai đoạn đầu. 
Việc triển khai cơ chế khởi kiện công ích không nhằm gây khó khăn cho doanh nghiệp mà hướng tới thiết lập kỷ cương vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh công bằng và phát triển bền vững. Qua đó góp phần hạn chế việc phải áp dụng các biện pháp tố tụng hoặc khởi kiện vụ án dân sự công ích.

Đồng thời, thể hiện rõ vai trò phối hợp của hai cơ quan: bảo hiểm xã hội chủ động cung cấp, rà soát, xác định các trường hợp chậm đóng, vi phạm nghĩa vụ; Viện Kiểm sát nhân dân thực hiện chức năng kiểm sát, đôn đốc và nghiên cứu xử lý theo quy định pháp luật. Sự phối hợp này góp phần đưa việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp đi vào thực chất, bảo đảm quyền lợi an sinh của người lao động.

Tiêu biểu, ngày 07/9, Tòa án nhân dân khu vực 12 - Hà Nội đã xét xử sơ thẩm vụ án dân sự công ích về “Yêu cầu thực hiện nghĩa vụ nộp tiền bảo hiểm”, trong đó Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 12 - Hà Nội khởi kiện Công ty TNHH Hệ thống cơ điện MD nhằm bảo vệ lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động. Đây là vụ án đáng chú ý trong quá trình triển khai cơ chế thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.

Theo hồ sơ vụ án, Công ty TNHH Hệ thống cơ điện MD có trụ sở tại thôn Lương Xá (nay là thôn Lương Đình), xã Ứng Thiên, thành phố Hà Nội, do ông Dương Huy Anh làm Giám đốc. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh máy móc, thiết bị và phụ tùng máy, trong đó có các thiết bị phục vụ sản xuất công nghiệp. Công ty hiện đang kê khai đóng bảo hiểm cho 5 lao động tại Bảo hiểm xã hội cơ sở Ứng Hòa.

Quá trình tham gia bảo hiểm của Công ty TNHH Hệ thống cơ điện MD phát sinh tình trạng chậm đóng, trốn đóng kéo dài. Tính đến tháng 5/2026, tổng số tiền chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm của doanh nghiệp là hơn 264,8 triệu đồng, gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế và bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp. Tiền lãi chậm đóng tạm tính hơn 28,3 triệu đồng. Bảo hiểm xã hội cơ sở Ứng Hòa đã nhiều lần gửi thông báo kết quả đóng, văn bản đôn đốc doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ; đồng thời tiến hành kiểm tra, trực tiếp làm việc với doanh nghiệp và áp dụng các biện pháp thu hồi nợ.

Riêng trong năm 2026, cơ quan Bảo hiểm xã hội liên tục ban hành các văn bản đôn đốc vào các tháng 4, 5, 6, 7 và 8, Bảo hiểm xã hội TP. Hà Nội cũng có nhiều công văn yêu cầu doanh nghiệp khắc phục tình trạng nợ bảo hiểm. Tuy nhiên, phía doanh nghiệp cho biết, do điều kiện kinh doanh khó khăn nên chưa thể thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm.Trước tình trạng khoản nợ kéo dài, Bảo hiểm xã hội cơ sở Ứng Hòa đã cung cấp danh sách các doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm trên địa bàn cho Viện kiểm sát nhân dân khu vực 12 - Hà Nội.

Theo quy định, cơ quan Bảo hiểm xã hội không có thẩm quyền trực tiếp khởi kiện mà chỉ có thẩm quyền kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý vi phạm. Trong khi đó, tình trạng nợ, chậm đóng bảo hiểm kéo dài của doanh nghiệp được xác định là đã ảnh hưởng đến quỹ Bảo hiểm xã hội và quyền lợi của người lao động, qua đó xâm phạm lợi ích công. Chính vì vậy, Bảo hiểm xã hội cơ sở Ứng Hòa đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 12 - Hà Nội thực hiện quyền khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội, yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm.

Việc Viện Kiểm sát khởi kiện đã tạo chuyển biến trong quá trình khắc phục khoản nợ. Theo tài liệu của cơ quan Bảo hiểm xã hội, trong tháng 5/2026, Công ty TNHH Hệ thống cơ điện MD đã nộp hơn 54,5 triệu đồng tiền bảo hiểm và lãi. Sang tháng 6/2026, doanh nghiệp tiếp tục nộp hơn 81,4 triệu đồng.

Sau các khoản thanh toán này, số tiền bảo hiểm doanh nghiệp còn nợ được xác nhận đến tháng 7/2026 là hơn 148,7 triệu đồng.Trong đó, tiền bảo hiểm xã hội là hơn 113,55 triệu đồng; bảo hiểm thất nghiệp hơn 1,13 triệu đồng; bảo hiểm y tế hơn 2,55 triệu đồng; bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp 284.000 đồng và tiền lãi chậm đóng hơn 31,23 triệu đồng. Vụ án cho thấy, vai trò của cơ chế phối hợp giữa cơ quan bảo hiểm và Viện Kiểm sát trong việc xử lý tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm.

Trong trường hợp này, khi các biện pháp đôn đốc, làm việc và thu hồi nợ của cơ quan bảo hiểm chưa đem lại kết quả đầy đủ, thông tin về khoản nợ được chuyển đến Viện kiểm sát. Việc khởi kiện dân sự công ích đã tạo thêm một cơ chế pháp lý để yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ, qua đó góp phần bảo vệ quyền lợi của người lao động và bảo đảm an toàn cho quỹ bảo hiểm xã hội.

Với kết quả của phiên tòa, vụ án được xem là một dấu mốc bước đầu trong việc vận hành cơ chế Viện Kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công, đặc biệt đối với những trường hợp doanh nghiệp kéo dài tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Trong thời gian tới, các cơ quan sẽ tiếp tục tăng cường trao đổi thông tin, rà soát các trường hợp có dấu hiệu vi phạm, nâng cao hiệu quả đôn đốc, thu hồi tiền chậm đóng và phối hợp xử lý các trường hợp hưởng chế độ không đúng quy định.

Trong tháng 8/2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội tiếp nhận 6.474 hồ sơ đề nghị hưởng bảo hiểm thất nghiệp (giảm 2.251 hồ sơ so với tháng 7 và giảm 337 hồ sơ so với cùng kỳ năm 2025). Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội thẩm định và ra quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp cho 8.496 hồ sơ (tăng 988 hồ sơ so với tháng 7 và tăng 3.256 hồ sơ so với cùng kỳ năm 2025) với số tiền hỗ trợ 324,9 tỉ đồng. Bên cạnh đó, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đã tư vấn, hỗ trợ tìm kiếm việc làm cho trên 1.600 người lao động, trong đó hỗ trợ học nghề cho 108 người với số tiền 418,5 triệu đồng.