Tăng trách nhiệm của người sử dụng lao động trong thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp

(BKTO) - Doanh nghiệp không đóng hoặc đóng không đầy đủ bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) phải tự chi trả quyền lợi cho người lao động là một điểm mới quan trọng trong Luật Việc làm năm 2025. Quy định này hướng đến tăng cường trách nhiệm của người sử dụng lao động trong tuân thủ pháp luật, bảo vệ quyền lợi người lao động; khắc phục tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHTN.

Theo thống kê của cơ quan chức năng, trong giai đoạn 2020 - 2025, vẫn còn khoảng 8-10% doanh nghiệp có dấu hiệu chậm đóng, nợ đóng hoặc đóng không đúng mức BHTN, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động.

Trước thực trạng này, Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 374/2025/NĐ-CP đã bổ sung những quy định cụ thể hơn đối với trách nhiệm của người sử dụng lao động, người lao động và các cơ quan liên quan nhằm bảo đảm chính sách được thực hiện đúng đối tượng, đúng mục đích.

Cụ thể, đối với người sử dụng lao động, trách nhiệm trước hết là tham gia BHTN đầy đủ cho người lao động thuộc diện bắt buộc; kê khai trung thực, đóng đúng, đóng đủ và đúng thời hạn; đồng thời phối hợp cung cấp thông tin khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

Khi chấm dứt hợp đồng lao động, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm xác nhận thời gian đóng BHTN và hoàn tất các thủ tục liên quan, tạo điều kiện để người lao động kịp thời giải quyết quyền lợi theo quy định.

Đặc biệt, Luật bổ sung quy định: trong trường hợp doanh nghiệp không đóng hoặc đóng không đầy đủ BHTN, dẫn đến việc người lao động không được hưởng hoặc hưởng không đầy đủ các chế độ, thì doanh nghiệp phải có trách nhiệm trực tiếp chi trả phần quyền lợi tương ứng cho người lao động.

Các chuyên gia nhận định, quy định mới này sẽ có tác động mạnh mẽ đến hành vi của doanh nghiệp, tạo động lực để doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng BHTN. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi người lao động mà còn góp phần giảm áp lực cho Quỹ BHTN, tránh tình trạng Quỹ phải chi trả thay cho những nghĩa vụ mà doanh nghiệp chưa thực hiện. Theo ước tính, nếu xử lý triệt để tình trạng nợ đóng BHTN, quỹ có thể tăng thêm nguồn thu khoảng 3.000 đến 5.000 tỷ đồng mỗi năm.

Về phía người lao động, khi quyền lợi của người lao động được gắn trực tiếp với trách nhiệm của doanh nghiệp, người lao động sẽ có cơ sở để giám sát và yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ. Từ đó giúp giảm thiểu tình trạng “đóng trên danh nghĩa” hoặc khai báo không đúng mức lương đóng BHTN… Đây cũng là cơ sở để nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản lý chính sách.

Cùng với quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động, hiện nay, việc tăng cường kết nối giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan quản lý lao động, cơ quan thuế và các cơ sở dữ liệu quốc gia cũng sẽ hỗ trợ quá trình xác thực thông tin, giải quyết chế độ và kiểm soát rủi ro trong thực hiện chính sách, góp phần bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tham gia và sự an toàn của Quỹ BHTN.

Hoàn thiện chế tài, xử lý nghiêm vi phạm

Để đồng bộ với Luật Việc làm năm 2025, mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 283/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động và bảo hiểm xã hội. Nghị định sẽ có hiệu lực thi hành từ 10/9/2026.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là đã bổ sung các hành vi vi phạm phát sinh từ những quy định mới của Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 374/2025/NĐ-CP, trong đó hoàn thiện chế tài đối với các vi phạm trong lĩnh vực BHTN.

Cụ thể, Điều 46 Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định: phạt tiền đối với người sử dụng lao động không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia BHTN sau thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn phải tham gia theo quy định của pháp luật về BHTN. 

Mức tiền phạt được tính theo số người lao động. Cụ thể, phạt từ 1-5 triệu đồng khi vi phạm dưới 10 người lao động. Mức phạt cao nhất từ 35- 40 triệu đồng khi vi phạm từ 1.000 người lao động trở lên.

Cũng theo Nghị định, người sử dụng lao động sẽ bị phạt tiền từ 18-20% tổng số tiền trốn đóng BHTN nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng khi có một trong các hành vi trốn đóng BHTN như: Đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng BHTN thấp hơn quy định của pháp luật về BHTN; không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký BHTN sau 60 ngày kể từ ngày đóng BHTN chậm nhất theo quy định của pháp luật về BHTN và đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Nghị định quy định rõ các biện pháp khắc phục hậu quả như: Buộc người sử dụng lao động lập hồ sơ đăng ký tham gia BHTN cho người lao động; đóng đủ số tiền trốn đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền BHTN trốn đóng và số ngày trốn đóng vào Quỹ BHTN…

Mức phạt trên áp dụng đối với người sử dụng lao động là cá nhân, nếu người sử dụng lao động là tổ chức thì mức phạt gấp 2 lần cá nhân.

Sự đồng bộ giữa Luật Việc làm năm 2025, Nghị định số 374/2025/NĐ-CP và các quy định xử phạt vi phạm hành chính được hoàn thiện sẽ tạo nền tảng pháp lý đầy đủ hơn cho việc thực hiện chính sách BHTN trong giai đoạn mới.

Việc hoàn thiện các quy định về chế tài không chỉ để xử lý vi phạm mà còn nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người lao động, trách nhiệm của doanh nghiệp, tăng cường tính nghiêm minh trong thực thi chính sách, phòng ngừa trục lợi, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động và bảo đảm an toàn, hiệu quả Quỹ BHTN.