Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo đà tăng tốc các dự án hạ tầng

(BKTO) - Áp lực giải ngân các dự án đầu tư công ngày càng gia tăng, đặt ra thách thức rất lớn đối với các nhà thầu thi công. Trước thực tế này, các doanh nghiệp, nhà thầu đã kiến nghị các Bộ, ngành và địa phương quyết liệt triển khai các giải pháp tháo gỡ kịp thời những vướng mắc về nhân công, giải phóng mặt bằng, nguồn cung vật liệu và thanh toán, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ các dự án.

Doanh nghiệp, nhà thầu nỗ lực song vẫn gặp khó

Để đáp ứng tiến độ, nhà thầu phải huy động thêm nhân lực, thiết bị, mở rộng các mũi thi công và duy trì hoạt động liên tục. Nhu cầu nhân lực tăng cao gây khó khăn cho công tác tuyển dụng, giữ chân người lao động. 

Từ góc độ doanh nghiệp xây dựng, ông Nguyễn Quang Huy - Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả - cho biết các doanh nghiệp xây dựng, giao thông đang gặp nhiều khó khăn trong tuyển dụng và giữ chân người lao động khi nhu cầu nhân lực tại các dự án tăng cao, kéo theo áp lực về chi phí tổ chức thi công.

Theo ông Huy, cạnh tranh nhân lực là thực tế của thị trường, nhưng nếu các doanh nghiệp chỉ tìm cách thu hút người giỏi từ đơn vị này sang đơn vị khác bằng thu nhập cao hơn, đặc biệt không đáp ứng được sự ổn định cho người lao động thì tình trạng thiếu hụt nhân lực của toàn ngành vẫn chưa được giải quyết. 

Không chỉ khó khăn trong tuyển dụng, giữ chân lao động, chênh lệch giữa đơn giá nhân công trong định mức và giá thị trường cũng đang tạo thêm áp lực chi phí nhân công cho nhà thầu. Đây là vấn đề được ông Trần Đình Lân - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính - đề cập tại Tọa đàm: “Hóa giải nguy cơ thiếu hụt nhân lực ngành Xây dựng: Cần cái ‘bắt tay’ của ‘ba nhà’ ” được tổ chức mới đây. 

Theo ông Lân, đơn giá nhân công trong định mức khoảng 300.000 – 400.000 đồng/công, trong khi mức chi trả trên thị trường có thể lên tới 900.000 đồng đến 1 triệu đồng/công; riêng tại doanh nghiệp này, mức chi trả được nêu là 950.000 đồng/công.

Khi chi phí thực tế vượt xa đơn giá trong định mức, doanh nghiệp phải tự cân đối phần chênh lệch, điều này làm ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và gia tăng áp lực duy trì nguồn lực thi công. “Hệ thống định mức, đơn giá xây dựng cũng cần sớm rà soát và điều chỉnh để sát với mặt bằng thị trường” - đại diện Trung Chính kiến nghị.

Bên cạnh chi phí đầu vào, công tác nghiệm thu và thanh toán cũng còn những vướng mắc, ảnh hưởng đến nhà thầu. Khi khối lượng hoàn thành chưa được xác nhận kịp thời hoặc hồ sơ phải bổ sung nhiều lần, doanh nghiệp vẫn phải chi trả tiền lương, vật liệu, nhiên liệu và vận hành thiết bị. Vốn chưa được thu hồi sẽ hạn chế khả năng quay vòng để phục vụ các hạng mục tiếp theo.

Do đó, việc nghiệm thu, thanh toán đúng hạn có ý nghĩa thiết thực đối với khả năng duy trì thi công và cân đối dòng tiền.

Không chỉ chịu áp lực về nhân công, chi phí thi công, nghiệm thu, thanh toán, các nhà thầu còn phải đối mặt với những vướng mắc về mặt bằng, nguồn cung vật liệu trong quá trình triển khai dự án. Thực tế này thể hiện rõ tại dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh.

Để đáp ứng yêu cầu hoàn thành theo thời hạn, các nhà thầu đang tập trung nguồn lực để đẩy nhanh tiến độ, hướng tới mục tiêu đưa đoạn Tân Thanh - Đông Khê dài khoảng 62 km vào khai thác tạm dịp Tết Nguyên đán 2027.

Để đáp ứng nhu cầu vật liệu, tỉnh Nghệ An đang chỉ đạo rà soát tiến độ từng gói thầu, tháo gỡ khó khăn về vật liệu thông qua việc xem xét nâng công suất mỏ hiện hữu, bổ sung nguồn khai thác và hoàn thiện thủ tục liên quan. 

Từ thực tế hai dự án có thể thấy, những vướng mắc về mặt bằng, nguồn vật liệu hay bố trí vốn có nguyên nhân và thẩm quyền xử lý khác nhau, nhưng đều tác động trực tiếp đến khả năng đáp ứng tiến độ.

Gắn trách nhiệm với kết quả

Trước những khó khăn nêu trên, Bộ Xây dựng đã yêu cầu các đơn vị tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ trong những tháng cuối năm.

Liên quan đến giá nhân công cao và khan hiếm lao động xây dựng, bên cạnh giải pháp điều chỉnh đơn giá nhân công phù hợp với thị trường, Bộ Xây dựng đề nghị các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp tăng cường phối hợp trong công tác đào tạo để bổ sung nguồn lao động chất lượng đang bị thiếu hụt. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để giảm lao động thủ công. 

Về nghiệm thu, thanh toán, Bộ Xây dựng yêu cầu các quy trình cần được rà soát để rút ngắn thời gian, không đặt ra thủ tục ngoài quy định và hạn chế yêu cầu bổ sung nhiều lần. Bộ yêu cầu hoàn thành thanh toán các khối lượng còn tồn đọng trước ngày 31/10/2026, bao gồm cả trượt giá. Phần giá trị đã đủ căn cứ phải được thanh toán ngay, không để các nội dung còn phải đối chiếu làm chậm tiến độ xử lý toàn bộ hồ sơ. 

Về vật liệu và chi phí, cơ quan chuyên môn được giao hướng dẫn, đôn đốc địa phương công bố giá vật liệu xây dựng, chỉ số giá xây dựng kịp thời, sát thị trường; hướng dẫn điều chỉnh giá hợp đồng theo từng loại hợp đồng và quy định áp dụng. Với mỗi dự án, cần xác định rõ nguồn cung, thủ tục còn vướng, đầu mối xử lý và thời hạn hoàn thành. Những nội dung vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, báo cáo kịp thời. Những trường hợp chậm tiến độ do nguyên nhân chủ quan phải được xem xét, xử lý theo quy định. 

Kết quả cần được kiểm đếm qua khối lượng hoàn thành, mặt bằng được bàn giao, hồ sơ được xử lý, giá trị đã thanh toán và khả năng cung ứng vật liệu theo kế hoạch. Xác định rõ đầu mối, thời hạn và trách nhiệm đối với từng vướng mắc là cơ sở để nâng cao hiệu quả phối hợp, hạn chế tình trạng chậm trễ kéo dài qua nhiều khâu.

Đồng tình với quan điểm chỉ đạo của Bộ Xây dựng, các chuyên gia cho rằng, hiệu quả tháo gỡ còn phụ thuộc vào sự phối hợp thực chất giữa các chủ thể trong quá trình triển khai. Trong đó, vai trò của chủ đầu tư và ban quản lý dự án đặc biệt quan trọng trong việc điều phối, giải quyết các vấn đề vượt quá khả năng chủ động của nhà thầu.

Từ góc nhìn chuyên gia, PGS,TS. Trần Chủng - nguyên Cục trưởng Cục Giám định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng (Bộ Xây dựng) - cho rằng, ban quản lý dự án phải phối hợp với nhà thầu xử lý các vấn đề về mặt bằng, vật liệu; những vướng mắc về định mức, đơn giá vượt thẩm quyền cần được kiến nghị cơ quan quản lý xem xét. Đồng thời, nhà thầu phải chủ động tổ chức thi công, huy động nguồn lực và hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu, thanh toán theo đúng quy định. Mỗi chủ thể phải thực hiện đầy đủ phần việc của mình để bảo đảm tiến độ và hiệu quả đầu tư.

Tăng tốc đầu tư hạ tầng là nhiệm vụ cấp thiết, nhưng tiến độ phải đi cùng điều kiện thực hiện. Bên cạnh yêu cầu nhà thầu tăng cường nguồn lực, việc tháo gỡ khó khăn cũng cần được cụ thể hóa bằng những đầu việc, đầu mối chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý rõ ràng.

Khi từng khâu được vận hành đúng thời hạn, nguồn lực huy động trên công trường mới phát huy hiệu quả, góp phần bảo đảm tiến độ và hiệu quả đầu tư lâu dài.

Thông báo kết luận số 634/TB-BXD ngày 20/10/2026 của Bộ Xây dựng yêu cầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án rà soát tiến độ, xác định sản lượng có thể hoàn thành; nhà thầu bổ sung nguồn lực, tăng mũi thi công và chủ động vật liệu để đẩy nhanh tiến độ, giải ngân.

Tuy nhiên, việc huy động thêm nhân lực, thiết bị và tăng mũi thi công chỉ phát huy hiệu quả khi các điều kiện về mặt bằng, vật liệu, nguồn vốn và thủ tục liên quan được đáp ứng tương ứng.