Tiến độ thực hiện phải đi đôi với chất lượng công trình

(BKTO) - Trong bối cảnh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư, quan điểm “không đánh đổi chất lượng công trình lấy tiến độ” đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ không chỉ đối với vốn đầu tư công mà cả toàn bộ nguồn lực đầu tư của nền kinh tế. Chất lượng công trình phải gắn liền với an toàn, hiệu quả sử dụng vốn, tuổi thọ tài sản và năng lực phát triển bền vững.

PGS,TS. Nguyễn Hồng Thái, chuyên gia nghiên cứu chính sách phát triển giao thông đã có những chia sẻ thẳng thắn với Báo Kiểm toán xoay quanh vấn đề này. 

Công trình xây dựng không chỉ được đánh giá ở thời điểm hoàn thành mà còn ở chất lượng, độ an toàn, tuổi thọ, chi phí vận hành và khả năng phát huy hiệu quả trong suốt vòng đời. Vì vậy, đẩy nhanh tiến độ phải đi đôi với bảo đảm chất lượng, không thể vì áp lực thời gian mà xem nhẹ các yêu cầu kỹ thuật, an toàn và hiệu quả đầu tư.

Cần nhìn nhận rằng công trình được hình thành từ nhiều nguồn lực của nền kinh tế, bao gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn doanh nghiệp, vốn tín dụng, vốn đầu tư tư nhân và các nguồn vốn hợp pháp khác. Do đó, yêu cầu bảo đảm chất lượng không chỉ đặt ra đối với vốn đầu tư công.

Nếu chất lượng không được kiểm soát, những chi phí phát sinh do sửa chữa, khắc phục khiếm khuyết, chậm khai thác hoặc giảm tuổi thọ công trình sẽ làm suy giảm hiệu quả của toàn bộ nguồn vốn đã đầu tư. Nói cách khác, bảo đảm chất lượng công trình chính là bảo toàn và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực xã hội, không chỉ là bảo vệ vốn ngân sách nhà nước. 

Theo ông, cần làm gì để vừa đẩy nhanh tiến độ, vừa bảo đảm chất lượng và hiệu quả sử dụng vốn?

Đây là vấn đề đang được đặt ra, đòi hỏi cần có sự vào cuộc trách nhiệm, sự phối hợp nhịp nhàng của các cấp, ngành, các doanh nghiệp và trong từng khâu của quá trình tổ chức triển khai dự án. 

Trước hết, cần nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư, khảo sát, thiết kế và lập kế hoạch tiến độ, bởi nhiều rủi ro về chất lượng và chậm tiến độ bắt nguồn từ giai đoạn đầu của dự án.

Điều này xuất phát từ thực tế vừa qua, đánh giá của Bộ Xây dựng cũng như các cơ quan kiểm toán, thanh tra cho thấy, chất lượng chuẩn bị đầu tư ở một số dự án còn chưa đồng đều, quy hoạch giữa các loại hình hạ tầng chưa thật sự đồng bộ, công tác giải phóng mặt bằng còn kéo dài, dự báo nhu cầu ở một số dự án chưa sát với thực tế…

Đồng thời, cần tập trung chấn chỉnh công tác quản lý, lựa chọn nhà thầu, loại trừ những nhà thầu thiếu năng lực, kiên quyết xử lý theo quy định của pháp luật đối với các trường hợp vi phạm hợp đồng và chậm trễ tiến độ thi công. Chú trọng việc lựa chọn nhà thầu có đủ năng lực, kinh nghiệm. Phải ràng buộc kỹ trách nhiệm của các đơn vị tư vấn để có biện pháp xử lý cho phù hợp khi thiết kế, thẩm tra nhiều lần không đảm bảo chất lượng.

Trong quá trình thực hiện, phải phân định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu và tư vấn giám sát; tăng cường kiểm soát vật liệu, nghiệm thu, giám sát độc lập và ứng dụng BIM, chuyển đổi số để quản lý đồng thời tiến độ, chi phí, khối lượng và chất lượng. Đẩy nhanh tiến độ cần dựa trên đổi mới phương thức quản lý, công nghệ và tổ chức thực hiện, chứ không phải bằng cách cắt giảm các yêu cầu cần thiết để bảo đảm chất lượng công trình.

Công tác quản lý chất lượng trong quá trình thi công cũng hết sức quan trọng, các đơn vị thi công, giám sát thi công phải nâng cao trách nhiệm, kịp thời phát hiện các sai sót trong thiết kế để kiến nghị chủ đầu tư tổ chức điều chỉnh kịp thời, không mất nhiều thời gian điều chỉnh dự án, thiết kế xây dựng.

Từ thực tiễn vừa qua, ông có kiến nghị gì để nâng cao hiệu quả đầu tư cũng như phát huy vai trò của cơ quan Kiểm toán nhà nước đối với vấn đề này, thưa ông?

Theo tôi, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý theo mục tiêu hoàn thành và giải ngân sang quản lý theo kết quả đầu ra, chất lượng và hiệu quả trong toàn bộ vòng đời dự án. 

Cùng với việc tăng cường công khai, minh bạch, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và trách nhiệm giải trình, cần xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả sau đầu tư, gắn trách nhiệm của các chủ thể với chất lượng và khả năng khai thác thực tế của công trình. 

Khi mọi nguồn vốn đều được quản lý theo nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả, minh bạch và gắn với chất lượng, đầu tư mới thực sự tạo ra giá trị bền vững cho nền kinh tế - xã hội.

Thực tiễn, qua công tác kiểm toán thời gian qua, Kiểm toán nhà nước đã chỉ ra những hạn chế, bất cập trong công tác quản lý, sử dụng vốn cho các công trình, dự án để kiến nghị chấn chỉnh; cũng như chỉ rõ trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân có liên quan. 

Đặc biệt, thông qua kiểm toán, Kiểm toán nhà nước cũng đã kiến nghị điều chỉnh những bất cập trong quy chế, chính sách, pháp luật có liên quan, từ đó tạo thuận lợi cho quá trình triển khai dự án được thuận lợi, hiệu quả. Hoạt động kiểm tra, giám sát cũng góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các chủ thể, đặc biệt là các chủ đầu tư, nhà thầu thi công. 

Có thể khẳng định, không đánh đổi chất lượng công trình lấy tiến độ không có nghĩa là chấp nhận sự trì trệ, mà là yêu cầu đẩy nhanh tiến độ bằng năng lực quản trị, công nghệ và trách nhiệm thực chất.

 Đây là nguyên tắc cần được quán triệt đối với mọi nguồn vốn đầu tư, qua đó bảo đảm công trình hoàn thành đúng mục tiêu, an toàn, bền vững và phát huy hiệu quả lâu dài.

Xin trân trọng cảm ơn ông!