Xác định danh mục các vấn đề lớn của ngành nông nghiệp cần giải quyết

(BKTO) - Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) chủ trì, phối hợp với Bộ Công an đánh giá toàn diện hiện trạng hoạt động khoa học, công nghệ (KHCN) liên quan đến ngành nông nghiệp; xác định danh mục các vấn đề lớn cần giải quyết, phù hợp với lợi thế và yêu cầu phát triển của ngành nói chung, khu vực phía Bắc nói riêng, trong đó chú trọng sự liên kết giữa các vùng.

Sáng 27/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu này khi phát biểu tại Hội nghị "Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía bắc" do Bộ NN&MT và Bộ Công an (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương) phối hợp tổ chức.

5 điểm nghẽn của ngành nông nghiệp

Khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Bộ NN&MT Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao sức cạnh tranh đòi hỏi ngành NN&MT phải chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng.

Khu vực phía Bắc dù có nhiều lợi thế về hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học, sự liên kết giữa nghiên cứu với sản xuất, chuyển giao và ứng dụng công nghệ vẫn còn hạn chế. Do đó, cần phát huy hơn nữa vai trò của KHCN, tập trung giải quyết các nút thắt trong sản xuất, chế biến và thị trường, tạo chuyển biến thực chất về năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng.

Theo Thứ trưởng Bộ NN&MT Đặng Ngọc Điệp, giai đoạn 2021-2026, ngành nông nghiệp tiếp tục đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực, tạo sinh kế và thúc đẩy xuất khẩu.

Năm 2025, ngành nông nghiệp tăng trưởng 3,78%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,63 tỷ USD. Trong 9 tháng năm 2026, tăng trưởng đạt 4,02%, kim ngạch xuất khẩu đạt 56,3 tỷ USD. Khoa học, công nghệ góp phần nâng cao năng suất, hiệu quả sản xuất.

Tuy nhiên, ngành nông nghiệp vẫn đối mặt với 5 điểm nghẽn: Sản xuất nhỏ lẻ, phân tán; nghiên cứu và chuyển giao công nghệ dàn trải; hạn chế về giống và công nghệ đầu vào; thiếu công nghệ bảo quản, chế biến sâu; dữ liệu chưa liên thông, nhân lực số còn yếu.

Để khắc phục các điểm nghẽn này, Bộ NN&MT đề xuất tập trung nguồn lực vào công nghệ giải quyết trực tiếp các vấn đề của từng ngành hàng, ưu tiên giống chất lượng cao, công nghệ sinh học, tự động hóa, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc; đổi mới nghiên cứu theo nhu cầu doanh nghiệp, thị trường...

Các địa phương khu vực phía Bắc chủ động lựa chọn từ 3-5 bài toán ưu tiên

Phát biểu kết luận, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, nông nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an sinh xã hội, là "trụ đỡ" của nền kinh tế và đóng góp lớn vào sự phát triển của đất nước.

"Nếu chúng ta giải quyết tốt bài toán phát triển KHCN ứng dụng trong nông nghiệp thì sẽ giải quyết được bài toán phát triển bền vững của đất nước, bởi ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp là con đường nhanh nhất, hiệu quả nhất và có thể triển khai ngay so với nhiều lĩnh vực khác" - Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Để KHCN thực sự đi vào sản xuất và tạo ra giá trị gia tăng, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ NN&MT chủ trì, khẩn trương phối hợp với Bộ Công an, cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương và Bộ KH&CN rà soát, đánh giá toàn diện hiện trạng hoạt động KHCN liên quan đến ngành nông nghiệp; xác định danh mục các vấn đề lớn cần giải quyết, phù hợp với lợi thế và yêu cầu phát triển của ngành nói chung, khu vực phía Bắc nói riêng, trong đó chú trọng sự liên kết giữa các vùng.

Các lĩnh vực cần ưu tiên tập trung gồm: Giống cây trồng, vật nuôi; phân bón, thức ăn chăn nuôi, thuốc bảo vệ thực vật gắn với phòng, chống dịch bệnh; ứng dụng rộng rãi công nghệ, máy móc trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp; hoàn thiện, chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản; phát triển sản xuất nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường và kinh tế tuần hoàn.

Đổi mới thực chất cơ chế liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị. Theo Phó Thủ tướng, đây là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay, khi kết quả nghiên cứu chưa được chuyển giao, ứng dụng và thương mại hóa tương xứng với nguồn lực đầu tư.

Bộ NN&MT phát huy vai trò đầu mối điều phối, kết nối nhu cầu phát triển của các ngành hàng, địa phương với doanh nghiệp; tổ chức hiệu quả các chương trình liên kết theo chuỗi giá trị, tập trung vào giống, canh tác thông minh, chế biến sâu; chăn nuôi an toàn sinh học, kinh tế tuần hoàn; nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, nuôi biển bền vững; phát triển rừng gỗ lớn, cây dược liệu, chế biến lâm sản và dịch vụ môi trường rừng; xây dựng cơ sở dữ liệu về đất đai, nguồn nước, khí tượng, cảnh báo thiên tai, lũ quét phục vụ sản xuất.

Bộ KH&CN khẩn trương rà soát các đề tài nghiên cứu thời gian qua, lựa chọn những kết quả có tính khả thi để hỗ trợ ứng dụng, thương mại hóa; thúc đẩy hình thành các nhóm liên kết giữa nghiên cứu với sản xuất và phát triển mô hình phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu dùng chung.

Tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, cơ chế tài chính và hạ tầng dùng chung. Bộ NN&MT chủ trì, phối hợp với Bộ Công an và các bộ, ngành hoàn thiện cơ chế đặt hàng nhiệm vụ KHCN trong nông nghiệp, cơ chế thử nghiệm, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, quy định về định giá tài sản sở hữu trí tuệ, định mức kinh tế - kỹ thuật và huy động nguồn lực xã hội hóa cho nghiên cứu công nghệ mới.

Nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và khai thác dữ liệu ngành nông nghiệp, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ NN&MT, Bộ Công an, Bộ KH&CN cùng các đơn vị liên quan đẩy nhanh số hóa, chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ các cơ sở dữ liệu, trước hết là dữ liệu đất đai, truy xuất nguồn gốc và những dữ liệu phục vụ trực tiếp sản xuất, quản lý ngành.

Để bảo đảm các nhiệm vụ được triển khai thực chất, Phó Thủ tướng yêu cầu xác định rõ tiến độ và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Trước ngày 15/11/2026, các địa phương khu vực phía bắc chủ động lựa chọn từ 3-5 bài toán ưu tiên, thể hiện rõ mô hình liên kết từ sản xuất, chế biến đến thị trường tiêu thụ, gắn với xây dựng thương hiệu bền vững tại vùng nguyên liệu.

Trước ngày 15/12/2026, Bộ NN&MT phải hoàn thiện danh mục các bài toán lớn, nhiệm vụ ưu tiên để triển khai trong quý I/2027. Các cơ sở nghiên cứu đăng ký, đề xuất với Bộ những giải pháp công nghệ cụ thể nhằm giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Doanh nghiệp, hợp tác xã chủ động đăng ký nhu cầu công nghệ, năng lực tiếp nhận đầu tư và khả năng bao tiêu sản phẩm, phối hợp với các bộ đặt hàng nhiệm vụ nghiên cứu mới. Các bộ, ngành khẩn trương rà soát, trả lời cụ thể những kiến nghị của doanh nghiệp tại Hội nghị, không để chậm trễ./.