Tạo động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật

(BKTO) - Góp ý hoàn thiện Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu, việc sửa đổi Luật cần đi thẳng vào những vấn đề trọng tâm, để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không còn mang tính hình thức, lối mòn mà phải thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.

Chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại Phiên họp chiều 14/7.

Trình bày Tờ trình Dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc xây dựng Dự án Luật nhằm khắc phục hạn chế, khó khăn, vướng mắc của Luật hiện hành; đổi mới hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật.

Dự thảo Luật cũng hướng đến tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy chuyển đổi số, góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Dự thảo Luật gồm 5 chương, 42 điều, giữ nguyên số chương và tăng một điều so với Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012. Trong đó, Dự thảo sửa đổi, hoàn thiện nội dung của 40 điều, giữ nguyên một điều và bổ sung một điều mới.

Về nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục đổi mới được hoàn thiện theo hướng dổi mới, chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác này; hướng dẫn, giải đáp pháp luật trong công tác chuyên môn, nghiệp vụ của cơ quan, tổ chức có liên quan.

Dự thảo Luật cũng quy định  cụ thể 7 nhóm đối tượng đặc thù và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho đối tượng này…

Thẩm tra sơ bộ Dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban và Thường trực các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 với cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn đã nêu trong Tờ trình.

Về phạm vi điều chỉnh, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với đề xuất của cơ quan soạn thảo. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng việc bổ sung quy định về truyền thông chính sách chưa phù hợp với tên gọi của dự Luật, bởi hoạt động này diễn ra ở giai đoạn xây dựng chính sách, chưa phải là quy định của pháp luật và đã được điều chỉnh trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Cũng có ý kiến nhận định phạm vi sửa đổi như dự thảo Luật chưa xử lý được những bất cập cốt lõi của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Do đó, đề nghị mở rộng phạm vi điều chỉnh theo hướng bổ sung các cơ chế hỗ trợ để người dân, doanh nghiệp chủ động và thuận lợi hơn trong tiếp cận, tìm hiểu pháp luật.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục rà soát để bổ sung, hoàn thiện các quy định trong Dự thảo Luật, tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho việc thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Về hình thức phổ biến trên môi trường số và ứng dụng AI (Điều 13), Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ phạm vi quy định "chỉ thực hiện PBGDPL qua tài khoản đã xác thực" để không hạn chế quyền tiếp cận, chia sẻ thông tin của công dân. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế kiểm soát chất lượng nội dung, trách nhiệm hậu kiểm và xử lý thông tin sai lệch, đặc biệt là kiểm soát nội dung do AI tạo ra.

Tránh số hóa cơ học

Phát biểu tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, phổ biến, giáo dục pháp luật là một trong những trọng tâm của công tác lập pháp. Vì vậy, công tác này phải thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, không còn mang tính hình thức hay lối mòn.

Để đạt được mục tiêu đó, Chủ tịch Quốc hội chỉ đạo tập trung vào 5 nội dung cốt lõi.

Thứ nhất, thực hiện chuyển đổi số nhưng tránh số hóa cơ học, phải hướng tới cơ chế tương tác đa chiều thay vì truyền thông một chiều từ cơ quan nhà nước. Theo đó,Dự thảo Luật cần bổ sung quy định về cơ chế tiếp nhận phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết và đo lường sự tiếp cận pháp luật của người dân trên môi trường số.

Thứ hai, chuyển từ phổ biến toàn diện sang phổ biến thiết thân; phải phân định rõ đối tượng đặc thù, cá nhân và nội dung phổ biến.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, giáo dục pháp luật phải dựa vào cộng đồng, phát huy vai trò của các thiết chế văn hóa cơ sở như già làng, trưởng bản, người có uy tín và các mô hình tự quản. Người dân làm nghề gì, ở địa bàn nào thì ưu tiên tiếp cận nhóm luật ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ, đi sâu vào từng đối tượng thay vì nói chung chung.

Thứ ba, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu khắc phục bất cập về nguồn lực và vị thế của Hội đồng Phổ biến, giáo dục pháp luật. Khi ban hành nghị định thực hiện phải có định mức chi tiêu và nguồn lực tương xứng từ ngân sách nhà nước chi thường xuyên hàng năm để trang bị đầy đủ công cụ, dụng cụ tuyên truyền.

Thứ tư, đẩy mạnh xã hội hóa bằng cơ chế khuyến khích thực chất. Bộ Tư pháp cần tính toán quy định cụ thể chỉ tiêu giờ nghĩa vụ trợ giúp pháp lý của các luật sư nhằm phát huy trách nhiệm xã hội của lực lượng này, đặc biệt là ở cấp tỉnh.

Thứ năm, tích hợp giáo dục pháp luật trong nhà trường; xây dựng văn hóa tuân thủ, chuyển trọng tâm từ hình phạt, chế tài xử lý vi phạm sang đạo đức và văn hóa thượng tôn pháp luật ngay từ bậc mầm non, tiểu học để hình thành phản xạ tự giác.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cơ bản tán thành với chủ trương xã hội hóa công tác giáo dục pháp luật; đồng thời, đề nghị giao HĐND cấp tỉnh quyết định biện pháp khuyến khích, hỗ trợ xã hội hóa theo hướng xác định rõ phạm vi, điều kiện áp dụng bảo đảm phù hợp với nhiệm vụ và khả năng cân đối của ngân sách địa phương để Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong công tác này.