Bảo vệ thế hệ trẻ trước thuốc lá thế hệ mới

(BKTO) - Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang đặt ra thách thức mới đối với công tác bảo vệ sức khỏe học sinh, sinh viên. Trong thời gian gần đây, cùng với việc siết chặt quản lý, nhiều địa phương, trường học và tổ chức Đoàn đã đổi mới cách tuyên truyền, chuyển từ cung cấp kiến thức đơn thuần sang trang bị kỹ năng và trao vai trò chủ động cho chính người trẻ.

Khi thuốc lá thế hệ mới hướng vào giới trẻ

Những kết quả đạt được sau nhiều năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho thấy hiệu quả của các biện pháp kiểm soát, phòng ngừa. Tuy nhiên, sự xuất hiện và gia tăng của các sản phẩm thuốc lá mới đang đặt ra thách thức không nhỏ, khi độ tuổi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có xu hướng ngày càng trẻ hóa, kéo theo những nguy cơ đáng lo ngại ngay từ môi trường học đường.

Theo báo cáo tổng kết 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá của Bộ Y tế được công bố trong năm 2026, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm 13-17 tuổi đã tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. Riêng nhóm 13-15 tuổi, tỷ lệ sử dụng tăng từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023. Ở người trưởng thành từ 15 tuổi trở lên, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử là 3,6% năm 2020, trong đó nhóm 15-24 tuổi có tỷ lệ cao nhất, ở mức 7,3%.

Đáng chú ý, nghiên cứu của Trường Đại học Y tế công cộng được thực hiện trong tháng 10-12/2023 trên 3.801 học sinh từ lớp 6 đến lớp 12 tại 11 tỉnh/thành phố cho thấy 14% học sinh đã từng sử dụng thuốc lá điện tử và 7% đang sử dụng trong 30 ngày qua. Đối với thuốc lá nung nóng, tỷ lệ từng sử dụng là 1,8% và tỷ lệ đang sử dụng trong 30 ngày qua là 1,0%. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy 96,2% học sinh nhận biết sự tồn tại của thuốc lá điện tử, trong khi tỷ lệ nhận biết thuốc lá nung nóng là 37,8%.

Như vậy, nguy cơ không còn nằm ở khả năng một bộ phận thanh thiếu niên “biết đến” sản phẩm thuốc lá mới, mà đã thể hiện ở tỷ lệ sử dụng thực tế. Đáng lưu ý hơn, các sản phẩm này thường có thiết kế nhỏ gọn, nhiều hương vị, dễ che giấu và được quảng bá trên môi trường mạng, khiến việc nhận diện và ngăn chặn sự tiếp cận của học sinh trở nên phức tạp hơn.

Những con số trên cho thấy, phòng, chống tác hại của thuốc lá trong học sinh, sinh viên không thể chỉ dừng ở việc cảnh báo về tác hại, mà cần được thực hiện thường xuyên, ngay từ môi trường học đường. Khi thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có nguy cơ tiếp cận người trẻ dưới nhiều hình thức, việc trang bị kiến thức, kỹ năng nhận diện và chủ động phòng tránh cho học sinh, sinh viên càng trở nên cần thiết.

Đa dạng các hình thức tuyên truyền

Trước nguy cơ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đang ngày càng hiện hữu, các địa phương, nhà trường đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền với nhiều sự thay đổi đáng chú ý. Thay vì chỉ phổ biến kiến thức theo cách một chiều, nhiều chương trình đã đưa học sinh vào cuộc bằng video trực quan, trao đổi trực tiếp, sinh hoạt chuyên đề, sân chơi và các hoạt động gắn với đời sống của chính các em.

Tại Trường THPT Nguyễn Trung Thiên (Hà Tĩnh), một buổi sinh hoạt lớp được biến thành không gian để học sinh cùng nhìn lại những quan niệm dễ dẫn đến việc thử thuốc lá điện tử như “thử một lần không sao”, “thuốc lá điện tử không gây nghiện” hay sản phẩm có mùi thơm thì an toàn. Trong 35 chi đoàn với 1.482 học sinh tham gia, nội dung được truyền tải bằng video trực quan kết hợp trao đổi, thay vì chỉ đọc các thông tin cảnh báo. Cách tiếp cận này giúp các em học sinh hiểu rõ hơn về tác hại của thuốc lá điện tử, từ đó chủ động tránh xa và nhắc nhở bạn bè không dùng thử, không sử dụng thuốc lá điện tử vì tò mò.

Không chỉ thay đổi cách truyền tải trong lớp học, Hà Tĩnh còn triển khai công tác tuyên truyền phòng, chống thuốc lá thông qua hình thức các cuộc thi, hoạt động truyền thông thiết thực. Theo Phó Bí thư Tỉnh đoàn Hà Tĩnh Nguyễn Viết Hải Đăng, tổ chức Đoàn sẽ tiếp tục đưa nội dung này vào các chương trình, hoạt động đồng thời đổi mới cách tuyên truyền, phát huy các sân chơi lành mạnh, hoạt động văn hóa, thể thao và lợi thế của mạng xã hội để tiếp cận đoàn viên, thanh niên.

Tại Quảng Trị, cách tiếp cận lại được mở rộng từ nhà trường ra những lực lượng có khả năng lan tỏa kiến thức trong cộng đồng. Theo đó ngày 22/9, hơn 500 cán bộ, giảng viên, sinh viên ngành Luật, Tư pháp tại Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh - Phân hiệu Quảng Trị tham gia chương trình truyền thông trực tiếp về phòng, chống tác hại của thuốc lá. Nội dung không chỉ tập trung vào tác hại sức khỏe mà còn giúp người tham dự nhận diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và cập nhật các quy định pháp luật liên quan.

Còn tại Trường THPT Bình Yên (Thái Nguyên), nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá điện tử được đưa cùng với tuyên truyền phòng, chống ma túy và bạo lực học đường trong một chương trình phổ biến pháp luật đầu năm học. Hoạt động này đã thu hút 1.200 lượt học sinh và giáo viên tham gia. Cách lồng ghép nhiều nội dung liên quan đến những nguy cơ học đường giúp vấn đề thuốc lá điện tử được đặt trong chính bức tranh rộng hơn về xây dựng môi trường giáo dục an toàn.

Có thể thấy, từ lớp học, giảng đường đến sân chơi, cuộc thi và các nền tảng truyền thông dành cho giới trẻ, hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá đang được triển khai với nhiều cách tiếp cận đa dạng hơn. Bằng những hình thức trực quan, tương tác, phù hợp với từng nhóm tuổi và tạo cơ hội để chính học sinh, sinh viên tham gia, thông điệp phòng ngừa có thêm cơ hội được tiếp nhận và lan tỏa sâu rộng trong giới trẻ.

Các chuyên gia cho rằng, nếu những cách làm này tiếp tục được duy trì thường xuyên, đồng bộ và ngày càng sát với nhu cầu của người trẻ, công tác phòng, chống thuốc lá thế hệ mới trong môi trường học đường sẽ có thêm nền tảng để chuyển từ việc cung cấp kiến thức sang hình thành ý thức và hành vi chủ động phòng tránh. Đó cũng là cách để mỗi học sinh, sinh viên trở thành một “điểm chặn” trước sự lan rộng của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới trong môi trường học đường./.