Đề xuất tăng 86.108 tỷ đồng cho Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng

(BKTO) - Thực hiện chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng 6/8, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Tại phiên họp, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã trình bày tờ trình của Chính phủ về điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Theo đó, dự án được chia thành 09 dự án thành phần, tình hình chuẩn bị, triển khai các dự án thành phần và tình hình thực hiện các nhiệm vụ được Quốc hội giao tại Nghị quyết số 187/2025/QH15, được trình bày tại Tờ trình đầy đủ. Việc điều chỉnh Dự án phù hợp chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch có liên quan đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Dự án bổ sung 8,4km đoạn tuyến Yên Viên - Gia Lâm đồng thời điều chỉnh vị trí ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm để đảm bảo phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, Quy hoạch mạng lưới đường sắt mới được điều chỉnh. Việc bổ sung sẽ đảm bảo kết nối hiệu quả đường sắt quốc gia với mạng lưới đường sắt đô thị Thành phố Hà Nội, tạo điều kiện thuận lợi cho hành khách tiếp cận, đồng thời góp phần tái thiết, phát triển đô thị khu vực ga Gia Lâm theo mô hình TOD. 

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, dự án điều chỉnh tên gọi đoạn tuyến Nam Hải Phòng - Lạch Huyện từ tuyến chính thành tuyến nhánh để phù hợp với Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia mới được điều chỉnh và phương án tổ chức khai thác vận tải. Bổ sung 02 nhánh kết nối hệ thống đường sắt hiện hữu vào các ga của tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Điều chỉnh quy mô đoạn ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng từ phân kỳ đầu tư đường đơn thành đầu tư hoàn thiện đường đôi: kết quả cập nhật dự báo cho thấy chỉ đến năm 2045 đã phải đầu tư mở rộng đưa vào khai thác tuyến đường đôi, đến năm 2041 sẽ phải triển khai đầu tư nâng cấp lên đường đôi và năm 2038 sẽ phải làm thủ tục chuẩn bị.

Trên cơ sở cập nhật quy mô, khối lượng, đơn giá, tỷ giá và các chính sách liên quan, sơ bộ tổng mức đầu tư dự án được điều chỉnh lên 289.339 tỷ đồng, tăng 86.108 tỷ đồng so với sơ bộ tổng mức đầu tư đã được Quốc hội phê duyệt.

Trong đó, chi phí xây lắp và thiết bị tăng 51.210 tỷ đồng; Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tăng 34.849 tỷ đồng; Chi phí quản lý dự án, chi phí tư vấn đầu tư xây dựng, chi phí khác tăng khoảng 163 tỷ đồng; chi phí dự phòng giảm 114 tỷ đồng.

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính (UBKTTC) Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban nhận thấy, dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là dự án quan trọng quốc gia đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 187/2025/QH15. Tuy nhiên, quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi xuất hiện nhiều yếu tố mới tác động đến Dự án, nhất là về điều kiện địa hình, địa chất, quy hoạch, nhu cầu vận tải và phương án kết nối với hệ thống đường sắt quốc gia, cảng biển và logistics. Do đó, Chính phủ đề nghị điều chỉnh phạm vi, quy mô đầu tư, công nghệ, sơ bộ tổng mức đầu tư và một số nội dung khác tại Nghị quyết số 187/2025/QH15 của Quốc hội để nâng cao hiệu quả Dự án, bảo đảm an toàn, bền vững.

Căn cứ quy định của Luật Đầu tư công và điểm a khoản 8 Điều 3 của Nghị quyết số 187/2025/QH15, UBKTTC cho rằng, việc Chính phủ trình Quốc hội xem xét, quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư là có cơ sở và đúng thẩm quyền. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo rà soát kỹ lưỡng tính thống nhất giữa các tài liệu, số liệu phản ánh trong Hồ sơ, nhất là giữa nội dung Tờ trình và quy định của dự thảo Nghị quyết; chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác và trung thực của Hồ sơ trình Quốc hội. Đồng thời, đề nghị trong các bước tiếp theo cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện số liệu khảo sát, phương án kỹ thuật, công nghệ, tổng mức đầu tư, nguồn vốn, nhu cầu sử dụng đất và các điều kiện tổ chức thực hiện nhằm bảo đảm tính khả thi, hạn chế tối đa việc phải tiếp tục điều chỉnh trong quá trình triển khai Dự án.

Để tiếp tục hoàn thiện Hồ sơ trình Quốc hội xem xét, thông qua, đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các cơ quan, đơn vị có liên quan lưu ý một số vấn đề cụ thể:

Về phạm vi, quy mô đầu tư, UBKTTC cho rằng, việc đầu tư hoàn thiện đường đôi ngay trong giai đoạn 2026 - 2030 làm tăng đáng kể tổng mức đầu tư và nhu cầu bố trí vốn đầu tư công của Dự án trong khi nhu cầu nguồn lực cho các dự án quan trọng quốc gia khác trong cùng giai đoạn là rất lớn. Do đó, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, đánh giá tác động đến khả năng cân đối nguồn lực đầu tư công, làm cơ sở để Quốc hội xem xét, lựa chọn phương án đầu tư, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực của Nhà nước.

Về điều chỉnh loại hình sức kéo trên tuyến chính và tuyến nhánh, UBKTTC đề nghị tiếp tục hoàn thiện phương án chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch đối với các tuyến nhánh sử dụng đầu máy diesel; nghiên cứu quy định rõ lộ trình thực hiện trong quá trình triển khai Dự án, phù hợp với mục tiêu phát thải ròng bằng "0" của Việt Nam vào năm 2050.

Về nguồn vốn và phương án huy động vốn, UBKTTC cho rằng, việc điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư làm tăng đáng kể nhu cầu bố trí vốn đầu tư công và nghĩa vụ huy động nguồn lực trong giai đoạn 2026 - 2030. Do đó, để bảo đảm triển khai thực hiện Dự án theo đúng tiến độ, đề nghị Chính phủ xây dựng kế hoạch bố trí vốn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công trung hạn; quản lý chặt chẽ việc huy động và sử dụng vốn vay nước ngoài; bảo đảm an toàn nợ công, khả năng trả nợ và không làm ảnh hưởng đến cân đối nguồn lực của các chương trình, dự án quan trọng quốc gia khác; định kỳ báo cáo Quốc hội về tình hình thực hiện Dự án.

Về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và nhu cầu sử dụng đất, UBKTTC đề nghị bổ sung làm rõ việc xử lý đối với phần diện tích đã thực hiện công tác giải phóng mặt bằng theo phương án hướng tuyến trước đây nhưng không còn sử dụng sau khi điều chỉnh; đánh giá tổng kinh phí đã thực hiện, phương án quản lý, khai thác hoặc sử dụng đối với diện tích này và có giải pháp xử lý phù hợp nhằm phòng, chống thất thoát, lãng phí nguồn lực nhà nước.

Về tiến độ thực hiện dự án, UBKTTC đề nghị tiếp tục rà soát tiến độ tổng thể của Dự án trên cơ sở cập nhật các điều kiện triển khai thực tế; xác định rõ các mốc tiến độ chủ yếu đối với công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, bố trí nguồn vốn, triển khai các dự án thành phần và tổ chức thi công; tăng cường công tác điều phối giữa các Bộ, ngành và địa phương để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, hạn chế phát sinh việc điều chỉnh tiến độ trong quá trình thực hiện. Đồng thời, tiếp tục rà soát, quy định theo hướng giao Chính phủ căn cứ tiến độ đầu tư khu bến Nam Đồ Sơn, nhu cầu vận tải, khả năng cân đối nguồn lực và yêu cầu phát huy hiệu quả khai thác của dự án để quyết định thời điểm triển khai đầu tư tuyến nhánh.

Về hiệu quả đầu tư dự án, UBKTTC đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ sở dự báo nhu cầu vận tải; cập nhật các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả tài chính sau khi điều chỉnh tổng mức đầu tư; đánh giá rõ khả năng thu hồi vốn, phương án hoàn trả vốn vay, hiệu quả khai thác của từng tuyến nhánh và các giải pháp quản trị chi phí vận hành nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư lâu dài của dự án.

Bên cạnh đó, về sơ bộ tổng mức đầu tư, UBKTTC nhận thấy, dự kiến tổng mức đầu tư điều chỉnh tăng rất lớn so với chủ trương đầu tư đã được Quốc hội quyết định. Do đó, đề nghị tiếp tục rà soát, đối chiếu suất đầu tư, cơ cấu chi phí và tổng mức đầu tư với các dự án đường sắt có điều kiện tương đồng trong khu vực và trên thế giới để làm rõ hơn cơ sở xác định tổng mức đầu tư của Dự án.