Doanh nghiệp kiểm toán: Củng cố nội lực, nâng cao năng lực cạnh tranh

(BKTO) - Những chuyển động mạnh mẽ của thị trường và yêu cầu ngày càng cao về minh bạch, trách nhiệm giải trình, phát triển bền vững (ESG) đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện đối với doanh nghiệp kiểm toán. Đầu tư vào nguồn nhân lực, công nghệ, đa dạng hóa dịch vụ gắn với quản trị chất lượng và đạo đức nghề nghiệp không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn tạo nền tảng phát triển ổn định, lâu dài.

Những thách thức từ thị trường

Thị trường dịch vụ kiểm toán rất năng động và đang mở rộng, chuyển đổi mạnh mẽ từ kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC) truyền thống sang kiểm toán hoạt động, kiểm toán công nghệ thông tin, kiểm toán bền vững. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp kiểm toán cũng mở rộng thêm dịch vụ tư vấn, đánh giá kiểm soát nội bộ, lập kế hoạch ngân sách, kế toán thuế, quản lý rủi ro và quản trị doanh nghiệp... Để nâng cao tính cạnh tranh, nhiều công ty kiểm toán cũng tăng tỷ trọng dịch vụ phi xác nhận nhằm gia tăng doanh thu, thị phần.

Sự đa dạng trong các dịch vụ phản ánh kỳ vọng ngày càng cao mà cả khách hàng và cơ quan quản lý, đặc biệt là trong bối cảnh sai phạm tài chính và sự bất ổn của thị trường toàn cầu diễn biến khó lường. Đối với dịch vụ kiểm toán BCTC, khách hàng thường có xu hướng mong muốn các chỉ tiêu đẹp để thuận lợi trong thu hút vốn và đầu tư. Do đó, kiểm toán viên luôn phải đối diện với nguy cơ tư lợi để che dấu sai phạm.

Khi áp dụng các thực tiễn tốt nhất, các công ty kiểm toán cũng phải xem xét đến những kỳ vọng ngày càng tăng của các cơ quan quản lý và xã hội về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Duy trì sự cân bằng giữa lợi ích thương mại và đạo đức nghề nghiệp rất quan trọng, đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan của cuộc kiểm toán. Đây là cách duy nhất để giữ uy tín cho của dịch vụ kiểm toán và sự tin tưởng của tất cả các bên liên quan.

Một điểm nhấn nữa trong bối cảnh mới là phát triển bền vững (ESG), kéo theo đó là xu hướng kiểm toán bền vững. Theo thống kê của Công ty nghiên cứu và tư vấn độc lập Verdantix, trong 5 năm qua, kiểm toán ESG toàn cầu có mức tăng trưởng rất mạnh. Dự kiến, dịch vụ đảm bảo ESG toàn cầu sẽ tăng từ 1,54 tỷ USD (2022) lên gần 5,89 tỷ USD vào năm 2028, tốc độ tăng trưởng bình quân 27% mỗi năm. Mảng tư vấn bền vững thậm chí mang lại kết quả lớn hơn, với dự báo từ 12,37 tỷ USD (2024) lên gần 30 tỷ USD vào năm 2030, trong đó, châu Á là khu vực tăng trưởng nhanh nhất.

Bên cạnh sự tăng trưởng của thị trường, áp lực về pháp lý liên quan đến ESG cũng khiến nhiều doanh nghiệp phải thay đổi cách vận hành. Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc và Úc đang triển khai các yêu cầu về báo cáo ESG với công ty niêm yết. Tại Việt Nam, hành lang pháp lý đang được xây dựng nhanh chóng, từ yêu cầu báo cáo ESG bắt buộc với công ty niêm yết (2016) đến mở rộng yêu cầu công bố thông tin về phát thải, khí nhà kính, lao động.

Theo nghiên cứu của KPMG, 46% doanh nghiệp Việt Nam có đề cập ESG trong truyền thông, nhưng kiểm toán ESG độc lập chưa tương ứng. Đây chính là thách thức không nhỏ cho các doanh nghiệp kiểm toán và kiểm toán viên trong việc thu thập, xử lý, kiểm chứng dữ liệu về lượng khí thải carbon, chỉ số an toàn lao động, mức độ tuân thủ trong chuỗi cung ứng…

 Đối với các công ty kiểm toán, tính bền vững không chỉ liên quan đến các quy trình nội bộ hay yếu tố môi trường, mà còn là việc duy trì uy tín lâu dài, lòng tin của khách hàng và tính liên lục trong hoạt động của một lĩnh vực dịch vụ có tính cạnh tranh cao, chịu sự quản lý chặt chẽ về chuyên môn.

Tăng cường năng lực cạnh tranh gắn với phát triển bền vững

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, các doanh nghiệp kiểm toán cần có những giải pháp đồng bộ về năng lực của kiểm toán viên, công nghệ, đa dạng dịch vụ, kết hợp với quản trị chất lượng, đạo đức nghề nghiệp và tăng cường hợp tác quốc tế.

Theo đó, các doanh nghiệp kiểm toán cần chú trọng công tác tuyển dụng, đào tạo và bồi dưỡng nâng cao trình độ năng lực của kiểm toán viên - lợi thế cạnh tranh mạnh nhất cho các công ty kiểm toán. Ngay từ quá trình tuyển dụng, cần lựa chọn những ứng viên có tư duy kiến thức tổng hợp ở các lĩnh vực về kiểm toán, kế toán và quản trị, phát triển doanh nghiệp cũng như khả năng thích nghi trước vấn đề mới, tư duy giải quyết vấn đề…

Đội ngũ kiểm toán viên có năng lực tìm hiểu để áp dụng khung chuẩn mực cũng như quy định phù hợp, có tư duy liên ngành giữa kế toán, kiểm toán với khoa học môi trường, pháp luật và quản trị doanh nghiệp. Đây là chìa khóa để các doanh nghiệp kiểm toán có thể chiếm lĩnh các mảng dịch vụ mới và hướng tới phát triển bền vững.

Trong bối cảnh công nghệ bùng nổ, việc ứng dụng AI, Bigdata, kiểm toán theo thời gian thực giúp phát hiện bất thường và nguyên nhân, giảm thời gian kiểm toán, tăng khả năng kiểm tra và phát hiện sai phạm trọng yếu. Việc chuyển đổi phương thức kiểm toán và vận dụng công nghệ là một trong những động lực có ảnh hưởng nhất, định hình tương lai của hệ sinh thái kiểm toán bền vững. Từ đó, kiểm toán viên sẽ tập trung nguồn lực để cung cấp dịch vụ kiểm toán có giá trị gia tăng cho khách hàng.

Để gia tăng tính bền vững, doanh nghiệp kiểm toán cũng cần đổi mới tư duy, mở rộng dịch vụ và tư vấn gắn liền tới tính bền vững, như: đánh giá hệ thống dữ liệu ESG; kiểm toán về phát thải; tư vấn và đánh giá quy trình quản trị rủi ro ESG; tư vấn lập và báo cáo, kiểm soát dữ liệu bền vững; kiểm toán bền vững; kiểm toán năng lượng, ngân hàng bền vững, hệ thống chống rửa tiền và quản trị khu vực công… Đây là thị trường đầy tiềm năng nhưng cũng đòi hỏi sự chủ động chuẩn bị cả về tâm thế, nhân sự, quy trình kiểm toán để hướng tới phát triển vững mạnh trong tương lai.

Dù xu hướng mở rộng, các doanh nghiệp kiểm toán vẫn phải lưu ý quản trị chất lượng và duy trì đạo đức nghề nghiệp trong việc đánh giá các công bố ESG và rủi ro liên quan. Việc tăng cường giám sát và duy trì tính độc lập là điều cần thiết để đảm bảo độ tin cậy và uy tín của quy trình kiểm toán bền vững.

          Tài liệu tham khảo

1.​ Friedman, H.L.; Mahieux, L. How is the audit market affected by characteristics of the nonaudit services market? J. Account. Res. 2021, 59, 959–1020.

2.​ Stratan, A.; Manole, T. Costs: Key element of financial control. Econ. Ann.-XXI 2018, 173, 49–54.

3.​ Viktoriia Vovk et al (2026), Organizational Sustainability in the U.S. Audit Market: Firm Survival, Structural Risk Factors, and the Stable Dominance of the Big Four, Economic and Business Aspects of Sustainability, Vol 18(2), 600, https://doi.org/10.3390/su18020600

4.​ https://www.verdantix.com/

5.​ https://kpmg.com/vn

6.​ https://Pwc.com/vn

7.​ https://vaa.net.vn/tich-hop-nang-luc-so-va-tu-duy-phat-trien-ben-vung-vao-chuong-trinh-dao-tao-nganh-ke-toan-kiem-toan-tai-viet-nam/

8.​ https://khoaktkt.hub.edu.vn/hoc-tap-suot-doi/esg-va-kiem-toan-ben-vung-xu-huong-moi-cho-sinh-vien-nganh-kiem-toan-229413.html