Hơn 24,5 tỷ đồng cho Đề án bảo tồn Đờn ca tài tử Cà Mau giai đoạn 2026-2030

(BKTO) - Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau vừa ban hành Quyết định số 3952/QĐ-UBND ngày 30/10/2026 phê duyệt Đề án quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ giai đoạn 2026–2030. Đề án đặt trọng tâm vào phục hồi sức sống phong trào, truyền dạy cho thế hệ trẻ, số hóa tư liệu và gắn di sản với du lịch, sinh kế của nghệ nhân.

Quyết định phê duyệt đề án là cơ sở quan trọng để Cà Mau triển khai đồng bộ các giải pháp bảo tồn, trao truyền và phát huy giá trị loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc của vùng đất Nam Bộ. Qua đó, tỉnh góp phần xây dựng và phát triển văn hóa, con người Cà Mau trong tình hình mới.

Đề án ra đời khi Đờn ca tài tử Nam Bộ ở Cà Mau đã có nền tảng sau 5 năm thực hiện Đề án “Bảo vệ và phát huy giá trị nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tỉnh Cà Mau giai đoạn 2021-2025”. Bước sang giai đoạn mới, địa phương không chỉ muốn giữ gìn những gì đang có mà còn hướng tới làm cho di sản sống động hơn trong đời sống cộng đồng, gắn với sáng tạo, du lịch và sinh kế.

Từ kết quả giai đoạn 2021-2025 đến yêu cầu của giai đoạn phát triển mới

Toàn tỉnh Cà Mau hiện có hơn 750 câu lạc bộ với trên 5.000 nghệ nhân, tài tử tham gia sinh hoạt. Địa phương đã tổ chức hơn 100 lớp truyền dạy cho trên 4.000 học viên. Đờn ca tài tử cũng đã được đưa vào giảng dạy tại 14 trường THPT và một số cơ sở đào tạo.

Nhận thức của các cấp, các ngành và nhân dân về giá trị, vai trò của di sản ngày càng được nâng cao. Phong trào thực hành được duy trì rộng khắp, trở thành không gian sinh hoạt văn hóa thường xuyên ở cơ sở.

Bên cạnh kết quả đạt được, nguồn lực đầu tư còn hạn chế, chất lượng nhân lực chưa đồng đều, xã hội hóa và chuyển đổi số mới ở giai đoạn đầu. Việc gắn kết di sản với phát triển du lịch chưa tương xứng với tiềm năng. Đây cũng là những vấn đề mà đề án giai đoạn 2026-2030 hướng tới giải quyết.

Tại Hội nghị triển khai công tác văn hóa, thể thao và du lịch năm 2026, đồng thời tổng kết đề án giai đoạn 2021-2025 vào đầu năm 2026, ông Ngô Vũ Thăng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau - cho biết tỉnh đang bước vào giai đoạn phát triển mới. Giai đoạn này đặt ra yêu cầu xây dựng con người Cà Mau phát triển toàn diện, phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng đời sống tinh thần của nhân dân.

Theo ông Thăng, văn hóa phải thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh cho phát triển bền vững. Việc bảo tồn và phát huy di sản, trong đó có Đờn ca tài tử, phải lấy cộng đồng và đội ngũ nghệ nhân làm trung tâm. Bảo tồn không phải là “đóng khung” di sản mà phải tạo điều kiện để di sản tiếp tục được thực hành, truyền dạy và sáng tạo trong đời sống đương đại. Khi gắn với du lịch, cần bảo đảm giữ gìn giá trị nguyên gốc, tránh thương mại hóa. Phó Chủ tịch tỉnh cũng đề nghị sớm xây dựng đề án giai đoạn 2026-2030, đẩy mạnh đưa Đờn ca tài tử vào trường học…

Mục tiêu cụ thể và những nhiệm vụ trọng tâm đến năm 2030

Theo mục tiêu của đề án, đến năm 2030 tỉnh phấn đấu rà soát, kiểm kê, cập nhật và phân loại 100% câu lạc bộ, đội, nhóm; nghệ nhân, tài tử; không gian thực hành, bài bản, nhạc cụ và các hình thức sinh hoạt Đờn ca tài tử trên địa bàn. Đồng thời, 100% xã, phường xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát huy di sản. Mỗi ấp, khóm, xã, phường và cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp có ít nhất một câu lạc bộ hoạt động hiệu quả.

Tỉnh cũng đặt mục tiêu có ít nhất 70% câu lạc bộ hiện có duy trì sinh hoạt thường xuyên, thực chất. Số thanh thiếu niên tham gia học tập, thực hành Đờn ca tài tử phải tăng ít nhất 30% so với kết quả rà soát năm 2026. Mỗi xã, phường phấn đấu tổ chức ít nhất một hoạt động hoặc lớp truyền dạy dành cho thanh thiếu niên trong giai đoạn thực hiện đề án.

Để đạt các mục tiêu này, tỉnh chú trọng phát huy vai trò của Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú và những người có kinh nghiệm truyền dạy tại cộng đồng, trường học và thiết chế văn hóa cơ sở. Tỉnh đồng thời duy trì Hội thi Đờn ca tài tử học đường, các hoạt động giao lưu, hội thi, liên hoan và sáng tác lời mới để phát hiện, bồi dưỡng tài năng trẻ.

Cùng với truyền dạy, công tác kiểm kê, sưu tầm, tư liệu hóa và ứng dụng khoa học, công nghệ được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Tỉnh sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu số về nghệ nhân, bài bản cổ, nhạc cụ, tri thức thực hành và các tư liệu liên quan. Mục tiêu là 100% nghệ nhân tiêu biểu cùng các bài bản, tư liệu được lựa chọn bảo tồn có hồ sơ số hóa.

Đề án còn đặt mục tiêu xây dựng ít nhất 5 mô hình không gian thực hành, biểu diễn Đờn ca tài tử gắn với thiết chế văn hóa, di tích, khu lưu niệm, điểm du lịch và không gian cộng đồng. Tỉnh cũng phấn đấu phát triển ít nhất 3 sản phẩm, chương trình hoặc mô hình du lịch văn hóa có Đờn ca tài tử là nội dung đặc trưng. Những mô hình này nhằm đưa di sản đến gần hơn với người dân và du khách, đồng thời tạo thêm cơ hội việc làm, sinh kế cho nghệ nhân và cộng đồng.

Đáng chú ý, tỉnh sẽ nghiên cứu tổ chức chương trình biểu diễn, giao lưu Đờn ca tài tử định kỳ hằng tuần tại Nhà hát Cao Văn Lầu bằng nguồn lực xã hội hóa. Từng bước, nơi đây sẽ trở thành không gian thực hành, biểu diễn thường xuyên, kết nối hoạt động bảo tồn với nhu cầu thưởng thức và trải nghiệm văn hóa.

Trong giai đoạn 2026-2030, Cà Mau tăng cường liên kết với các tỉnh, thành phố khu vực Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long để trao đổi kinh nghiệm, tổ chức giao lưu, quảng bá di sản…

Chính sách tôn vinh nghệ nhân, nguồn lực thực hiện và điểm đột phá

Bên cạnh các nhiệm vụ chuyên môn, đề án chú trọng chính sách tôn vinh, hỗ trợ nghệ nhân và duy trì hoạt động của các câu lạc bộ. Những câu lạc bộ hoạt động chưa thường xuyên sẽ được rà soát, củng cố, hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị và nhạc cụ phục vụ sinh hoạt.

Tỉnh đồng thời thực hiện các chính sách trợ cấp sinh hoạt hằng tháng, hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm y tế đối với Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú theo quy định. Việc hướng dẫn xét tặng danh hiệu nghệ nhân cũng được triển khai. Định kỳ 5 năm, tỉnh sẽ xét tặng danh hiệu “Câu lạc bộ Đờn ca tài tử tiêu biểu” và “Nghệ nhân Đờn ca tài tử tiêu biểu”.

Tổng kinh phí thực hiện đề án giai đoạn 2026-2030 dự kiến là hơn 24,547 tỷ đồng. Nguồn kinh phí đến từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác, đồng thời lồng ghép nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2025-2030 đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Điểm đột phá của đề án là sự chuyển dịch về trọng tâm. Tỉnh chuyển từ duy trì phong trào sang phục hồi sức sống phong trào, từ bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn với truyền nghề, sáng tạo, du lịch và sinh kế. Cách làm cũng thay đổi từ hoạt động theo sự kiện sang hình thành các không gian thực hành thường xuyên. Trong đó, nghệ nhân giữ vai trò chủ thể trung tâm, thế hệ trẻ là lực lượng kế thừa chủ yếu.

Với những định hướng này, Cà Mau kỳ vọng Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tiếp tục lan tỏa trong đời sống cộng đồng và trở thành một trong những nét đặc trưng của văn hóa Cà Mau.