Kiểm toán nhà nước: Đồng hành cùng Quốc hội nâng cao hiệu quả giám sát tối cao

(BKTO) - Với vị thế pháp lý hiến định là cơ quan do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, Kiểm toán nhà nước (KTNN) giữ vai trò nòng cốt trong kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tài chính công và tài sản công. Thông qua hoạt động kiểm toán, KTNN không chỉ phát hiện, kiến nghị xử lý sai phạm mà còn cung cấp thông tin, dữ liệu tin cậy phục vụ Quốc hội thực hiện chức năng giám sát tối cao, hoàn thiện chính sách, pháp luật và góp phần phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.

Yêu cầu mới đối với hoạt động giám sát của Quốc hội

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hoàn thiện nền tài chính quốc gia hiện đại, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của Đảng, Nhà nước. Cùng với đó, yêu cầu quản lý, sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước, tài sản công và các nguồn lực quốc gia ngày càng cấp thiết.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội không chỉ thể hiện ở việc hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn ở việc tăng cường giám sát tối cao đối với những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến sự phát triển của đất nước và đời sống nhân dân. Việc giám sát tổ chức thi hành pháp luật, quản lý ngân sách nhà nước, đầu tư công, đất đai, tài nguyên và tài sản công tiếp tục là những nội dung trọng tâm được Quốc hội đặc biệt quan tâm.

Tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 06/4/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đề nghị Quốc hội khóa XVI tập trung giám sát những vấn đề lớn, những lĩnh vực then chốt, những "điểm nghẽn của điểm nghẽn"; kịp thời giải quyết các vấn đề bức xúc mà cử tri và nhân dân quan tâm; đặc biệt là việc thực hiện các chủ trương lớn của Đảng, việc tổ chức thi hành pháp luật, việc sử dụng nguồn lực quốc gia, quản lý tài sản công, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

Bối cảnh phát triển mới đòi hỏi hoạt động giám sát của Quốc hội phải ngày càng hiệu lực, hiệu quả hơn. Với chức năng đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị đối với việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công, thông qua hoạt động kiểm toán, KTNN cần tiếp tục phát hiện sớm những bất cập trong cơ chế quản lý, nhận diện nguy cơ thất thoát, lãng phí để kiến nghị hoàn thiện chính sách, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động giám sát của Quốc hội.

 Kiểm toán đồng hành nâng cao hiệu quả giám sát tối cao

Hoạt động giám sát của Quốc hội chỉ thực sự hiệu quả khi được bảo đảm bởi hệ thống thông tin khách quan, đầy đủ và có độ tin cậy cao. Đây cũng chính là giá trị nổi bật mà KTNN mang lại thông qua các cuộc kiểm toán.

Thực tiễn cho thấy, KTNN ngày càng phát huy vai trò là “cánh tay nối dài” của Quốc hội trong kiểm soát việc quản lý, sử dụng tài chính công và tài sản công. Từ các cuộc kiểm toán ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, đầu tư công, doanh nghiệp nhà nước, quản lý đất đai, tài nguyên, đến các chương trình mục tiêu quốc gia, nhiều sai phạm, bất cập đã được KTNN phát hiện, kiến nghị xử lý kịp thời. Kết quả kiểm toán của KTNN cung cấp thông tin, số liệu tin cậy, kịp thời phục vụ Quốc hội trong công tác giám sát, xem xét, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Kết quả kiểm toán không chỉ góp phần xử lý và phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công và kỷ luật, kỷ cương ngân sách, mà còn tạo cơ sở thực tiễn để hoàn thiện cơ chế, chính sách. Qua từng cuộc kiểm toán, KTNN đã chỉ ra nhiều khoảng trống pháp lý, bất cập trong quản lý, từ đó kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ các quy định không còn phù hợp. Nhiều quy định về đầu tư công, quản lý đất đai, ngân sách, tài sản công đã được hoàn thiện từ các kiến nghị kiểm toán, góp phần tăng cường trách nhiệm giải trình, bịt lỗ hổng chính sách có thể dẫn đến thất thoát, tham nhũng, lãng phí.

Thực tiễn hơn 30 năm qua cho thấy, khi Quốc hội xem xét các luật và nghị quyết quan trọng về kinh tế, tài chính, ngân sách như Luật Kế toán, Luật Hải quan, các luật thuế, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật Đất đai, Luật Quản lý nợ công,.. hay các chính sách phục hồi, phát triển kinh tế, KTNN đều tham gia đóng góp ý kiến trên cơ sở thực tiễn kiểm toán. Những ý kiến chuyên môn này đã trở thành một trong những căn cứ quan trọng để hoàn thiện chính sách, pháp luật, đồng thời khẳng định vai trò đồng hành của KTNN với Quốc hội trong xây dựng pháp luật, nâng cao hiệu lực giám sát tối cao, tăng cường tính minh bạch trong quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của xã hội đối với các thiết chế công quyền.

Riêng năm 2026, theo Báo cáo tổng hợp sơ bộ kết quả kiểm toán đến ngày 30/6/2026, chỉ tính riêng 55 báo cáo kiểm toán đã phát hành, KTNN đã kiến nghị tăng thu, giảm chi ngân sách nhà nước 10.042 tỷ đồng; kiến nghị xử lý các vấn đề tài chính khác 28.663 tỷ đồng và 4.577.148 USD. 

Cùng với đó, 59 văn bản được kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ do không còn phù hợp; nhiều tập thể, cá nhân có sai phạm phát hiện qua 22 báo cáo kiểm toán được kiến nghị kiểm điểm và xử lý trách nhiệm. Kết quả này cho thấy hoạt động kiểm toán không chỉ dừng ở việc phát hiện, xử lý sai phạm mà còn góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản lý tài chính công và phòng ngừa tham nhũng, lãng phí ngay từ khâu chính sách.

Giá trị của hoạt động kiểm toán vì thế không chỉ nằm ở số kiến nghị xử lý tài chính, mà quan trọng hơn là tạo lập cơ chế phòng ngừa từ gốc, giúp hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản trị và bảo đảm việc sử dụng nguồn lực quốc gia đúng mục đích, đúng pháp luật.

Khi nguồn lực công được quản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích và mang lại giá trị cao nhất cho sự phát triển, niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Quốc hội và Nhà nước tiếp tục được củng cố. Việc xác lập niềm tin và sự đồng thuận của nhân dân thông qua hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội - cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân - là nền tảng để phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo động lực thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Trên hành trình phát triển đó, KTNN tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, hoàn thiện thể chế và tăng cường phối hợp với Quốc hội, tạo nền tảng để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ theo hiến định, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội, xây dựng nền tài chính công minh bạch, liêm chính và phát triển bền vững./.