Làn sóng đầu tư hydro sạch vượt mốc 130 tỷ USD

(BKTO) - Theo báo cáo Global Hydrogen Compass 2026 của Hội đồng Hydrogen công bố, tổng vốn đầu tư tích lũy toàn cầu vào các dự án hydro sạch đã chính thức vượt mốc 130 tỷ USD.

Trụ cột bổ sung cho chiến lược chuyển dịch năng lượng toàn diện

 Biến đổi khí hậu và khủng hoảng năng lượng đang tái định hình những giới hạn phát triển toàn cầu và thách thức lớn nhất không còn nằm ở việc mở rộng năng lượng tái tạo cho các lĩnh vực dễ điện khí hóa, mà chính là khử carbon ở những ngành công nghiệp “khó giảm phát thải” nhất như: thép, xi măng, hóa chất.

Đây là những lĩnh vực cấu thành nền tảng vật chất của mọi nền kinh tế hiện đại, đồng thời lại gắn chặt với các quy trình công nghệ dựa trên nhiên liệu hóa thạch. Chính vì thế, việc chuyển đổi ở những ngành này không chỉ đòi hỏi đổi mới công nghệ, mà còn đặt ra câu hỏi căn bản về mô hình công nghiệp hóa trong thế kỷ XXI.

Trong bức tranh đó, hydro xanh nổi lên như một giải pháp chiến lược. Khả năng thay thế than cốc trong luyện kim, khí tự nhiên trong sản xuất hóa chất, hay nhiên liệu truyền thống trong vận tải biển và hàng không cho thấy hydro xanh có thể trở thành “cầu nối công nghệ” giữa quá khứ phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch và tương lai trung hòa carbon.

Hydro xanh, hay còn gọi là hydro tái tạo được sản xuất thông qua quá trình điện phân nước, trong đó điện năng đến từ các nguồn năng lượng tái tạo như gió hoặc mặt trời. Về nguyên lý, hydro xanh khác biệt căn bản so với các dạng hydro truyền thống: hydro xám - vốn chiếm phần lớn trên thị trường hiện nay được tạo ra từ khí tự nhiên mà không đi kèm công nghệ xử lý phát thải; và hydro nâu, được sản xuất từ than đá, thậm chí còn gây phát thải cao hơn.

So với hai dạng này, hydro xanh có ưu thế vượt trội: gần như không phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời sản xuất, từ khai thác nguyên liệu, vận hành, cho tới sử dụng cuối cùng. Đặc biệt, hydro xanh được coi là một nhiên liệu có mật độ năng lượng cao, đủ khả năng thay thế than cốc trong luyện thép, khí tự nhiên trong công nghiệp hóa chất, hay dầu mỏ trong vận tải biển và hàng không.

Quan trọng hơn, hydro xanh mang lại một giải pháp cho những lĩnh vực khó điện khí hóa trực tiếp- tức những ngành mà việc thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng điện từ gió hoặc mặt trời gần như bất khả thi do đặc thù công nghệ.

Điều này khiến hydro xanh không chỉ là một nguồn năng lượng thay thế, mà còn là trụ cột bổ sung cho chiến lược chuyển dịch năng lượng toàn diện.

Quy mô danh mục dự án và sự dịch chuyển địa chiến lược

Dữ liệu tổng hợp từ báo cáo Global Hydrogen Compass mới công bố cho thấy tổng vốn đầu tư tích lũy toàn cầu vào các dự án hydro sạch đã chính thức vượt mốc 130 tỷ USD. Số tiền này được phân bổ cho hơn 570 dự án hydro sạch trên toàn cầu, tương đương với tổng công suất sản xuất ước tính đạt khoảng 6,9 triệu tấn mỗi năm. 

Điểm đáng chú ý là có tới khoảng 90% số dự án này hiện đã bước vào giai đoạn vận hành hoặc đang được triển khai xây dựng thực tế, phản ánh xu hướng chuyển dịch từ giai đoạn "cam kết chiến lược" sang bước "thực thi dự án".

Tuy nhiên, cấu trúc đầu tư giữa các khu vực có sự phân hóa rõ rệt tùy thuộc vào chính sách và thế mạnh nội tại. Trung Quốc đang duy trì vị thế dẫn đầu, nắm giữ hơn một nửa công suất hydro tái tạo toàn cầu nhờ chiến lược công nghiệp hóa quy mô lớn kết hợp hạ tầng năng lượng tái tạo sẵn có. Châu Âu xếp vị trí thứ hai, gắn liền hydro sạch vào chiến lược chuyển đổi công nghiệp toàn diện và các tiêu chuẩn môi trường khắt khe. Trong khi đó, Hoa Kỳ tập trung mạnh vào nhóm giải pháp hydro carbon thấp (bao gồm sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch kết hợp công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon - CCS), được hậu thuẫn bởi hệ thống ưu đãi tài chính nhằm hạ giá thành sản xuất.

Tuy nhiên, bên cạnh những con số ấn tượng về vốn đầu tư, ngành công nghiệp hydro sạch đang đối mặt với những thử thách lớn về bài toán kinh tế. Trước đây, hydro xanh được kỳ vọng là giải pháp thay thế hoàn hảo để khử carbon cho các lĩnh vực khó điện khí hóa. Tuy nhiên, chi phí sản xuất duy trì ở mức cao, cộng thêm biến động của thị trường năng lượng toàn cầu, đã khiến nhiều nhà phát triển phải cân nhắc lại tiến độ.

Khoảng trống lớn hiện nay nằm ở sự lệch pha giữa bên cung và bên cầu: các nhà sản xuất cần các cam kết bao tiêu dài hạn (offtake agreements) trước khi rót vốn xây dựng nhà máy, trong khi các khách hàng công nghiệp lại muốn nguồn cung dồi dào với mức giá cạnh tranh hơn trước khi chuyển đổi dây chuyền. Sự thiếu hụt các chính sách hỗ trợ định giá carbon đồng bộ tại nhiều quốc gia đang tạo ra rủi ro tài chính lớn cho các dự án thương mại quy mô lớn.

Dù vậy, vai trò của hydro sạch tiếp tục được củng cố khi được nhìn nhận dưới lăng kính an ninh năng lượng và sự kiên cố của hệ thống lưới điện quốc gia. Hơn 60% tổng vốn đầu tư hiện tập trung tại các khu vực đặt ưu tiên cao cho việc tự chủ nguồn cung và giảm sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.

Trong bối cảnh năng lượng tái tạo (như điện mặt trời và điện gió) ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống điện, các công nghệ liên quan đến hydro (như hệ thống điện phân và pin nhiên liệu) đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp giải pháp lưu trữ năng lượng dài hạn, giảm thiểu tình trạng cắt giảm công suất thừa và tối ưu hóa cân bằng cung - cầu năng lượng.

Đối với các quốc gia đang phát triển và các nền kinh tế mới nổi, việc phát triển chuỗi giá trị hydro sạch gắn liền với hạ tầng kỹ thuật số và công nghệ tự động hóa được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực tăng trưởng công nghiệp mới. Tuy nhiên, để vượt qua giai đoạn "thử lửa" hiện tại, thị trường đòi hỏi các chính phủ cần tiếp tục thu hẹp khoảng cách giữa mục tiêu pháp lý và các biện pháp thực thi tài chính cụ thể, qua đó giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư tư nhân và đưa hydro sạch trở thành trụ cột thực sự của nền kinh tế phát triển bền vững.