Lao động thất nghiệp có nguy cơ mất quyền lợi nếu doanh nghiệp nợ đóng bảo hiểm

(BKTO) - Tình trạng doanh nghiệp, chủ sử dụng lao động chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp có thể tác động nghiêm trọng đến quyền lợi hưởng bảo hiểm thất nghiệp của người lao động, thậm chí là mất trắng nếu doanh nghiệp giải thể, phá sản...

Quyền lợi của người lao động bị ảnh hưởng

Số liệu công bố của Cơ quan Bảo hiểm xã hội TP. Đà Nẵng cho biết, tính đến hết tháng 6/2026, toàn thành phố có 2.662 đơn vị chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp với tổng số tiền phải thu hơn 232 tỉ đồng, ảnh hưởng đến quyền lợi của ít nhất 11.000 người lao động.

Ở một địa phương khác, Cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh Tây Ninh cũng công bố, tính đến ngày 31/7/2026, toàn tỉnh có 584 đơn vị chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp từ 6 tháng trở lên, với tổng số tiền nợ gần 298 tỉ đồng. Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của rất nhiều người lao động.

Theo phân tích của các chuyên gia, nguy cơ có thể xảy ra đối với người lao động khi chấm dứt hợp đồng hoặc bị trì hoãn quyền lợi. Chẳng hạn như người lao động sẽ khó chốt sổ khi thôi việc, hoặc không được giải quyết ngay chế độ thai sản, ốm đau hay nhận bảo hiểm thất nghiệp. Thậm chí, quyền lợi của người lao động có nguy cơ mất trắng nếu doanh nghiệp giải thể, phá sản hoặc chủ bỏ trốn, khoản tiền chậm đóng rất khó truy thu, làm tổn hại nghiêm trọng đến quyền lợi lâu dài của người lao động.

Trong nhóm doanh nghiệp có số tiền nợ lớn tại tỉnh Tây Ninh có Công ty Cổ phần Bệnh viện Sản Nhi Long An nợ trên 17,6 tỉ đồng, thời gian nợ 55 tháng; Công ty Cổ phần LAVIFOOD nợ trên 13,8 tỉ đồng trong 61 tháng. Chi nhánh Công ty TNHH Thủy sản Trọng Nhân - Xí nghiệp Chế biến thủy sản Trọng Nhân nợ trên 10,6 tỉ đồng, kéo dài 116 tháng; Công ty Cổ phần NIVL nợ trên 5,7 tỉ đồng trong 102 tháng.

Trong khi nhiều doanh nghiệp có những khoản nợ lớn, thì nhiều khác còn để thời gian nợ kéo dài. Đáng chú ý như Chi nhánh Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Dân Cường nợ 171 tháng, hơn 4,4 tỉ đồng; Công ty Cổ phần Thực phẩm và Thương mại Thuận Phương Long An nợ 160 tháng, trên 4,1 tỉ đồng. Công ty TNHH MTV Intni Vina nợ 159 tháng, hơn 1,9 tỉ đồng; trong khi Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại - Dịch vụ Cỏ Xanh Trảng Bàng nợ 175 tháng, gần 1,8 tỉ đồng.

Còn tại TP. Đà Nẵng, Công ty TNHH Khu Du lịch Vinacapital Hội An có 315 lao động và nợ bảo hiểm xã hội hơn 12,8 tỉ đồng. Công ty TNHH May Minh Hoàng 2, tình trạng nợ BHXH đã kéo dài nhiều năm, dù doanh nghiệp nhiều lần bị đôn đốc, thanh tra và xử phạt. Ngay dịp trước Tết Nguyên đán 2025, có tới 251 người lao động tại Công ty May Minh Hoàng 2 ngừng việc tập thể vì không được thanh toán đầy đủ tiền lương, tiền thưởng. Sau đó, nhiều công nhân làm đơn nghỉ việc nhưng các chế độ liên quan đến bảo hiểm xã hội vẫn bị “treo”.

Một doanh nghiệp khác là Công ty Cổ phần Tập đoàn Royal Capital từng bị xử phạt 150 triệu đồng, đồng thời yêu cầu khắc phục khoản chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp của 183 lao động, với tổng số tiền hơn 7,3 tỉ đồng.

Phạt nặng doanh nghiệp để đảm bảo quyền lợi người lao động

Theo ông Nguyễn Quý Quí - Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP Đà Nẵng, Sở Nội vụ đã đề nghị Công an TP. Đà Nẵng kiểm tra, điều tra dấu hiệu trốn đóng, chiếm dụng tiền bảo hiểm tại những doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng đến rất nhiều người lao động tại thành phố.

Việc chậm, trốn đóng kéo dài không chỉ làm gia tăng số tiền phải thu mà còn gây khó khăn cho người lao động khi xác nhận quá trình tham gia bảo hiểm, chốt sổ và giải quyết các chế độ ốm đau, thai sản, thất nghiệp cùng những quyền lợi an sinh khác.

Phân tích của Cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh Tây Ninh cho thấy rằng nguyên nhân chậm đóng, nợ đọng bảo hiểm xã hội xuất phát từ nhiều phía. Một số chủ sử dụng lao động chưa nghiêm túc chấp hành quy định; nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh, thiếu nguồn tài chính. Một số doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, giải thể, không còn khả năng thanh toán hoặc chủ doanh nghiệp bỏ trốn. Có doanh nghiệp chậm được thanh toán vốn từ hợp đồng, công trình, dự án nên không có nguồn để đóng bảo hiểm. Thế nhưng, theo Cơ quan bảo hiểm tỉnh Tây Ninh, có trường hợp doanh nghiệp có khả năng nhưng cố tình trây ì, kéo dài thời gian nợ.

Nhằm bảo đảm quyền lợi người lao động, nhiều cơ quan Bảo hiểm xã hội trên cả nước đã thường xuyên đôn đốc, kiểm tra, yêu cầu khắc phục và truy đóng các khoản còn thiếu. Đồng thời tiếp tục rà soát, phân loại đơn vị chậm, trốn đóng, tập trung vào những doanh nghiệp nợ kéo dài, số tiền lớn và trường hợp có nguy cơ ảnh hưởng quyền lợi người lao động.

Cùng với việc tăng cường phối hợp với các sở, ngành, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, thực hiện thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm; các cơ quan còn đẩy mạnh phối hợp xử lý những doanh nghiệp ngừng hoạt động, giải thể, phá sản hoặc gặp khó khăn. Mục tiêu là hạn chế thấp nhất tác động đến người lao động, đồng thời xác nhận đầy đủ quá trình tham gia và giải quyết kịp thời các chế độ, chính sách khi đủ điều kiện.

Để ngăn chặn, xử lý tình trạng này, Nghị định 283/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, có hiệu lực từ ngày 10/9/2026.

Theo Điều 45 Nghị định 283/2026/NĐ-CP, hành vi chậm đóng bảo hiểm thất nghiệp bị xử phạt tùy thuộc vào tính chất của hành vi, số người lao động bị ảnh hưởng và tổng số tiền chậm đóng, áp dựng từ ngày 10/9/2026.

Người sử dụng lao động thực hiện một trong các hành vi chậm đóng tiền bảo hiểm thất nghiệp quy định tại khoản 3 Điều 45 Nghị định 283/2026/NĐ-CP sẽ bị phạt cảnh cáo nếu số tiền vi phạm tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính dưới 400.000 đồng.

Đồng thời, người sử dụng lao động sẽ bị phạt tiền từ 500.000 đ đến 35 triệu đồng, tùy theo số người lao động vi phạm khi có một trong các hành vi: Không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm thất nghiệp trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn đăng ký theo quy định; Không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm thất nghiệp sau 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn phải tham gia nhưng thuộc trường hợp pháp luật quy định không bị coi là trốn đóng.

Đáng chú ý, người sử dụng lao động có thể bị phạt đến 15% tổng số tiền chậm đóng. Cụ thể, theo khoản 3 Điều 45 Nghị định 283 2026 của Chính phủ, người sử dụng lao động có thể bị phạt tiền từ 12% - 15% tổng số tiền chậm đóng bảo hiểm thất nghiệp tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng khi có hành vi chậm đóng bảo hiểm thất nghiệp.

Tất nhiên, chế tài chỉ phát huy hiệu quả khi được thực thi nghiêm. Có như vậy, quyền lợi của người lao động mới thực sự được bảo vệ./.