Thuốc lá gây gánh nặng hàng nghìn tỷ đồng lên quỹ bảo hiểm y tế

(BKTO) - Không chỉ là nguyên nhân của hàng loạt bệnh lý nguy hiểm, thuốc lá còn kéo theo chi phí điều trị lớn và những tổn thất kinh tế khó đo đếm. Năm 2022, chi phí điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá từ quỹ bảo hiểm y tế lên tới 8,7 nghìn tỷ đồng, trong khi tổng thiệt hại kinh tế do thuốc lá ước khoảng 108 nghìn tỷ đồng.

Gánh nặng bệnh tật kéo theo chi phí y tế lớn

Thuốc lá được xem là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu đối với nhiều bệnh không lây nhiễm. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khói thuốc chứa khoảng 7.000 hóa chất, trong đó có 69 chất gây ung thư. Sử dụng thuốc lá có liên quan đến 28 nhóm bệnh, nổi bật là ung thư, bệnh tim mạch, bệnh hô hấp và các vấn đề về sức khỏe sinh sản.

Tác hại không chỉ xảy ra với người trực tiếp hút thuốc. Người thường xuyên hít phải khói thuốc cũng có nguy cơ mắc nhiều bệnh lý, đặc biệt là bệnh tim mạch, hô hấp và ung thư. Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai cũng là những nhóm chịu ảnh hưởng đáng kể khi phơi nhiễm với khói thuốc.

Tại Việt Nam, theo báo cáo của WHO năm 2021, thuốc lá liên quan đến hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm. Trong đó, khoảng 84.500 trường hợp được xác định liên quan đến hút thuốc chủ động và 18.800 trường hợp do tiếp xúc thụ động với khói thuốc.

Gánh nặng sức khỏe này đồng thời tạo áp lực lên hệ thống y tế. Chi phí điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá từ quỹ bảo hiểm y tế tăng từ 8,3 nghìn tỷ đồng năm 2019 lên 8,7 nghìn tỷ đồng năm 2022, tương đương khoảng 7,5% tổng chi từ quỹ bảo hiểm y tế.

Không chỉ quỹ bảo hiểm y tế, người dân cũng phải trực tiếp gánh một phần đáng kể chi phí. Năm 2022, chi tiêu trực tiếp của các hộ gia đình cho điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá ước khoảng 8,1 nghìn tỷ đồng.

Ở quy mô rộng hơn, tổng chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do sử dụng thuốc lá gây ra được ước tính khoảng 108.000 tỷ đồng trong năm 2022, tương đương 1,14% GDP. Những con số này cho thấy tác động của thuốc lá không dừng ở nguy cơ bệnh tật mà còn liên quan trực tiếp đến nguồn lực dành cho chăm sóc sức khỏe và phát triển kinh tế.

Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ ba khu vực ASEAN.

Thuốc lá điện tử tạo thêm thách thức

Cùng với những nỗ lực kiểm soát thuốc lá, Việt Nam đã ghi nhận một số chuyển biến tích cực trong hơn một thập kỷ qua. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu ở nam giới trưởng thành giảm từ 47,4% năm 2010 xuống 38,9% năm 2023. Tình trạng phơi nhiễm khói thuốc thụ động tại gia đình, nơi làm việc và phương tiện giao thông công cộng cũng giảm đáng kể.

Tuy nhiên, sự gia tăng của các sản phẩm thuốc lá mới đang đặt ra một thách thức khác, đặc biệt trong nhóm trẻ tuổi. Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng ngày càng xuất hiện phổ biến hơn, trong khi nhận thức của một bộ phận người sử dụng về nguy cơ sức khỏe vẫn còn hạn chế.

Theo các số liệu được tổng hợp, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở người trưởng thành tăng từ 0,2% năm 2015 lên 3,6% năm 2020, tập trung chủ yếu ở nhóm 15-24 tuổi. Đáng chú ý, ở nhóm 13-17 tuổi, tỷ lệ sử dụng tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. Với nhóm 13-15 tuổi, tỷ lệ này tăng từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023.

Sự thay đổi về hình thức sử dụng thuốc lá khiến công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đứng trước yêu cầu mới. Bên cạnh việc duy trì các giải pháp giảm hút thuốc truyền thống, việc kiểm soát thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và hạn chế khả năng tiếp cận của thanh thiếu niên được đặt ra nhằm ngăn nguy cơ hình thành một thế hệ người sử dụng thuốc lá mới.

Giảm sử dụng thuốc lá vì vậy không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn góp phần giảm số ca bệnh, hạn chế chi phí điều trị, giảm áp lực lên quỹ bảo hiểm y tế và những tổn thất kinh tế - xã hội về lâu dài./.