Tổng nợ toàn cầu chạm mức kỷ lục hơn 365.000 tỷ USD

(BKTO) - Theo báo cáo "Giám sát nợ toàn cầu" mới nhất do Viện Tài chính Quốc tế (IIF) công bố cho thấy tổng nợ toàn cầu đã tăng hơn 10.000 tỷ USD chỉ trong nửa đầu năm, chính thức chạm mức kỷ lục hơn 365.000 tỷ USD. Sự gia tăng nhanh chóng này chủ yếu bắt nguồn từ khối các thị trường mới nổi và làn sóng vay vốn ồ ạt để đua tranh làm chủ công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).

Bức tranh nợ toàn cầu

Trong nửa đầu năm 2026, đà tăng của khối nợ toàn cầu phần lớn được thúc đẩy bởi sự bứt phá từ các thị trường mới nổi. Theo số liệu của Viện Tài chính Quốc tế (IIF), tổng nợ của nhóm các quốc gia này đã tăng thêm 6.500 tỷ USD, vươn lên mức kỷ lục 110.000 tỷ USD, trong đó Trung Quốc là quốc gia dẫn đầu đà tăng. Theo các tính toán dựa trên dữ liệu của IIF, riêng Trung Quốc đã chiếm hơn 4,8 nghìn tỷ USD trong số nợ tăng thêm trên toàn cầu trong 6 tháng đầu năm, đưa tổng dư nợ của nước này lên mức 72,5 nghìn tỷ USD.

Nếu loại trừ Trung Quốc, nợ của các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi khác cũng chạm mốc 38.000 tỷ USD. Việc các chính phủ và doanh nghiệp phi tài chính liên tục gia tăng vay mượn nhằm bù đắp thâm hụt tài khóa và duy trì hoạt động đầu tư đang đẩy quy mô nợ tại các khu vực này lên những mức đỉnh mới.

Về phía Mỹ (quốc gia đứng thứ 2 trong danh sách có số nợ tăng thêm nhanh nhất), tổng nợ đã tăng 3,5 nghìn tỷ USD trong 6 tháng đầu năm, lên mức 111,8 nghìn tỷ USD. Sự gia tăng này chủ yếu đến từ khu vực tài chính và Chính phủ, với nợ liên bang đạt mức 122,3% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong quý II. Theo Bộ Tài chính Mỹ, nợ của Chính phủ liên bang nước này đã lần đầu tiên vượt mốc 40 nghìn tỷ USD vào tháng 8 năm nay, một cột mốc làm gia tăng lo ngại về tính bền vững tài khóa dài hạn của quốc gia.

Bên cạnh đó, bức tranh nợ toàn cầu năm 2026 còn ghi nhận một hiện tượng đặc biệt liên quan đến làn sóng công nghệ. Báo cáo của Viện Tài chính Quốc tế nhấn mạnh sự gia tăng mạnh mẽ của hoạt động vay vốn phục vụ đầu tư hạ tầng trí tuệ nhân tạo. Động lực này góp phần đẩy nợ của các doanh nghiệp phi tài chính tại Mỹ lên mức 24.000 tỷ USD.

Ông Emre Tiftik, Giám đốc phụ trách thị trường toàn cầu và chính sách tại IIF, cho biết làn sóng tăng vay nợ hiện nay khác biệt so với các đợt tăng nợ trước kia - vốn là hệ quả của những cú sốc như cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 hay đại dịch Covid-19. Lần này, không có cuộc khủng hoảng cụ thể nào cả. Tất cả đều xuất phát từ một siêu chu kỳ được thúc đẩy bởi chi tiêu cho y tế, năng lượng, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ thông tin và quốc phòng.

Đáng chú ý, các khoản tín dụng tư nhân hiện chiếm hơn 5% tổng dư nợ này, tăng gấp 5 lần so với mức khoảng 1% ghi nhận vào năm 2014. Điều này cho thấy dòng vốn đang dịch chuyển rất mạnh vào các kênh tài trợ có rủi ro cao nhằm đón đầu xu hướng AI. Dù vậy, các phân tích cũng chỉ ra rằng đến nay, quy mô vay mượn của khu vực công nghệ tư nhân vẫn chưa lấn át được nhu cầu phát hành trái phiếu khổng lồ của Chính phủ Mỹ hay các thị trường mới nổi.

Mặc dù tỷ lệ nợ trên GDP toàn cầu hiện xoay quanh mức 310%, thấp hơn khoảng 25 điểm phần trăm so với mức đỉnh thời đại dịch năm 2021, nhưng các chuyên gia nhận định sự sụt giảm này phần lớn do lạm phát làm tăng quy mô GDP danh nghĩa, chứ không phản ánh việc thế giới đang thực sự giảm bớt gánh nặng vay mượn.

Áp lực chi phí lãi vay và hệ lụy đối với an ninh tài chính

Mối quan ngại lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở quy mô khối nợ mà còn ở chi phí khổng lồ để duy trì và thanh toán các khoản vay trong bối cảnh vĩ mô biến động. Theo ước tính trong năm 2025, các nền kinh tế phát triển đã phải chi trả hơn 3.300 tỷ USD chỉ để thanh toán tiền lãi cho các trái phiếu chính phủ đang lưu hành. Con số này thậm chí còn lớn hơn mức chi tiêu toàn cầu ước tính dành cho các lĩnh vực trọng yếu khác như quốc phòng (3.100 tỷ USD), đầu tư trí tuệ nhân tạo (2.600 tỷ USD) hay năng lượng sạch (2.300 tỷ USD).

Đáng chú ý, những thách thức vốn thường thấy ở các quốc gia mới nổi đang gặp khó khăn về nợ, như thâm hụt ngân sách lớn kéo dài và chi phí lãi vay gia tăng, lại đang trở thành bài toán khó đối với cả các nền kinh tế hàng đầu thế giới như Mỹ, Nhật Bản, Pháp và Anh.

Điều này thể hiện rõ khi thống kê chi phí trả lãi hằng năm của các chính phủ thuộc nhóm G7 đã tăng vọt gần 85% so với chu kỳ trước, trong khi chi phí đi vay trung bình cũng đạt mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ các kỳ hạn dài tiếp tục neo cao, càng làm cho chi phí tái cấp vốn của các chính phủ trở nên đắt đỏ hơn.

IIF cảnh báo rằng nợ công đã trở thành vấn đề chính trị, tạo ra một "vòng luẩn quẩn giữa các kỳ bầu cử và những giải pháp khắc phục nhanh mang tính ngắn hạn, đồng thời gây ra rủi ro dài hạn khi lợi ích cận biên của việc gia tăng nợ đang ngày càng giảm sút". "Khi lãi suất tham chiếu tăng lên, chi phí lãi vay được kỳ vọng sẽ tăng mạnh, trong khi các áp lực mang tính cơ cấu từ chi tiêu y tế và lương hưu công vẫn chưa được giải quyết triệt để", báo cáo nhấn mạnh.

Đứng trước thực trạng trên, bài toán quản trị rủi ro tài chính đang trở nên cấp bách, đặc biệt đối với các thị trường mới nổi khi họ phải đối mặt với áp lực đáo hạn hơn 3.500 tỷ USD nợ từ nay đến hết năm 2027. Việc đồng nội tệ suy yếu, kết hợp với chi phí đi vay toàn cầu bị đẩy lên cao do xung đột địa chính trị và sự gián đoạn năng lượng, có thể khiến nghĩa vụ thanh toán nợ ngoại tệ vượt quá khả năng chi trả của nhiều quốc gia.

Trong Báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới công bố ngày 23/9 vừa qua, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) nhận định lợi suất trái phiếu tăng cao cho thấy cần có những nỗ lực lớn hơn nhằm "kiểm soát và tái phân bổ chi tiêu chính phủ, nâng cao hiệu quả khu vực công cũng như tăng cường nguồn thu ngân sách". OECD cho rằng cần thực hiện các biện pháp cải cách để bảo đảm tính bền vững của nợ công trong dài hạn và bảo đảm các chính phủ có khả năng ứng phó với những cú sốc trong tương lai.

Đưa ra giải pháp cho vấn đề này, bà Kristalina Georgieva, Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nhấn mạnh: Có hai việc cần phải thực hiện là giảm mức nợ, ưu tiên củng cố tài khóa, đồng thời bảo đảm các ngân hàng trung ương hoàn thành nhiệm vụ duy trì sự ổn định giá cả. Theo Tổng Giám đốc IMF, đây là những bước đi đầy thách thức về mặt chính trị, nhưng lại là những bước đi bắt buộc phải thực hiện.