Bảo hiểm thất nghiệp: Chú trọng đào tạo nghề, nâng cấp kỹ năng cho người lao động

(BKTO) - Luật Việc làm 2025 với nhiều điểm mới về bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đang mở ra hướng tiếp cận chủ động hơn trong hỗ trợ người lao động; chuyển đổi từ mô hình hỗ trợ mang tính “giải quyết hậu quả” sang mô hình “phòng ngừa và thích ứng”, giúp người thất nghiệp nâng cấp kỹ năng, nhanh chóng quay trở lại thị trường lao động.

Hỗ trợ đào tạo nghề ngay trong thời gian chờ hưởng trợ cấp thất nghiệp

 Tại Tọa đàm “Đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho người thất nghiệp: Kết nối doanh nghiệp - nhà trường - bảo hiểm thất nghiệp” diễn ra ngày 20/5, nhiều chuyên gia cho rằng Luật Việc làm 2025 sẽ mở ra hướng tiếp cận hoàn toàn mới: hỗ trợ người lao động thích ứng sớm thay vì chỉ trợ cấp khi đã mất việc.

Theo ông Phạm Xuân Vinh - Trưởng phòng nghiệp vụ BHTN (Trung tâm Quốc gia về dịch vụ việc làm, Bộ Nội vụ), chính sách BHTN trong giai đoạn mới được thiết kế theo hướng chủ động hơn, tập trung vào đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng và duy trì việc làm cho người lao động. Đây là sự chuyển đổi từ mô hình hỗ trợ mang tính “giải quyết hậu quả” sang mô hình “phòng ngừa và thích ứng”.

Điểm mới đáng chú ý của Luật Việc làm 2025 là người lao động có thể được hỗ trợ đào tạo ngay trong thời gian chờ hưởng trợ cấp thất nghiệp. Điều này giúp rút ngắn thời gian gián đoạn việc làm, đồng thời tạo cơ hội để họ sớm quay trở lại thị trường lao động với kỹ năng phù hợp hơn. Theo ông Vinh, thay đổi này mang tính chiến lược khi người thất nghiệp không còn bị nhìn nhận như nhóm cần trợ giúp đơn thuần, mà là nguồn nhân lực cần được tái đầu tư.

Theo đó, với các khóa đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề dưới 3 tháng, mức hỗ trợ tối đa là 4,5 triệu đồng/người/khóa, tính theo học phí thực tế của cơ sở đào tạo nghề nghiệp. Đối với các khóa học từ đủ 3 tháng trở lên, người lao động được hỗ trợ tối đa 1,5 triệu đồng/người/tháng. Ngoài học phí, người học nghề còn nhận thêm tiền ăn 50.000 đồng/người/ngày thực học, với tổng thời gian hỗ trợ không quá 6 tháng.

Ông Vinh nhấn mạnh, tư duy mới của chính sách là xem việc đào tạo lại lao động như một hình thức đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi người lao động được bổ sung kỹ năng mới, họ không chỉ tăng cơ hội tìm việc mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong dài hạn. Đây là cách tiếp cận phù hợp với bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh và nhu cầu tuyển dụng ngày càng khắt khe.

Qua thực tiễn triển khai, bà Vũ Thị Thanh Liễu - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội), cho biết người lao động hiện nay không chỉ được hưởng trợ cấp thất nghiệp mà còn có quyền tiếp cận nhiều dịch vụ đi kèm như tư vấn nghề nghiệp, giới thiệu việc làm và hỗ trợ đào tạo nghề miễn phí. Những chính sách này được kỳ vọng giúp người lao động chuyển đổi nghề nghiệp linh hoạt hơn khi thị trường thay đổi.

Tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, các ngành nghề được nhiều lao động lựa chọn học gồm kỹ thuật pha chế đồ uống, nấu ăn, tin học văn phòng, may công nghiệp và sửa chữa xe máy. Sau mỗi khóa học, Trung tâm thường phối hợp với doanh nghiệp tổ chức kết nối tuyển dụng ngay tại lễ bế giảng để người lao động có cơ hội tiếp cận việc làm trực tiếp.

Nhiều lao động sau khi hoàn thành khóa đào tạo ngắn hạn đã tìm được công việc ổn định hơn trước. Một số người làm việc tại nhà hàng, khách sạn trong lĩnh vực pha chế hoặc nấu ăn, trong khi nhiều trường hợp khác tự mở cơ sở kinh doanh riêng, tạo thêm việc làm cho bản thân và người lao động khác.

Đào tạo nghề theo nhu cầu thị trường

Dù vậy, một vấn đề đáng quan tâm là hiện nay tỷ lệ người thất nghiệp tham gia học nghề vẫn còn khá thấp. Theo số liệu của Trung tâm Quốc gia về dịch vụ việc làm (Bộ Nội vụ), giai đoạn 2023 - 2025, số lao động được hỗ trợ học nghề chỉ chiếm khoảng 2,7 - 2,9% mỗi năm. Từ khi chính sách mới được ban hành, 4 tháng đầu năm nay, số lao động được hỗ trợ học nghề đã có cải thiện, tăng lên khoảng 4,6%.

Tuy nhiên, số người lao động tham gia hỗ trợ học nghề nhìn chung vẫn còn khiêm tốn so với số hưởng trợ cấp thất nghiệp mỗi năm. Đây cũng là thực tế diễn ra tại nhiều địa phương.

Bà Vũ Thị Thanh Liễu chia sẻ, thực tế tại Hà Nội cho thấy khoảng cách lớn giữa nhu cầu hưởng trợ cấp và nhu cầu học nghề. Năm 2025, có hơn 71.000 người nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, nhưng số người đăng ký học nghề lại rất thấp. Riêng 4 tháng đầu năm nay, trong tổng số 16.133 người nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp, chỉ có 334 người đề nghị hỗ trợ học nghề.

Phân tích nguyên nhân, bà Liễu cho rằng, phần lớn người thất nghiệp đều là lao động chính trong gia đình nên họ ưu tiên tìm việc làm ngay để đảm bảo thu nhập. Trong khi đó, thời gian học nghề khiến họ phải tạm ngưng quá trình tìm việc, còn trợ cấp thất nghiệp chỉ bằng 60% mức lương bình quân trước đó nên khó đáp ứng nhu cầu sinh hoạt.

Ngoài áp lực tài chính, nhiều người lao động cũng băn khoăn về hiệu quả sau đào tạo. Không ít doanh nghiệp hiện nay chưa thực sự ưu tiên tuyển dụng lao động có trình độ sơ cấp nghề. Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ học nghề chỉ kéo dài tối đa 6 tháng. Nếu muốn theo học các chương trình dài hạn hơn, người lao động phải tự chi trả thêm chi phí, tạo ra rào cản không nhỏ.

Vì vậy, để chính sách phát huy hiệu quả, theo ông Phạm Xuân Vinh, công tác đào tạo nghề cần bám sát nhu cầu tuyển dụng thực tế của doanh nghiệp. Các cơ sở đào tạo phải xem nhu cầu của doanh nghiệp là “đầu vào” quan trọng trong quá trình xây dựng chương trình học, từ đó đào tạo đúng kỹ năng thị trường cần.

Cùng với đó, công tác phân tích và dự báo thị trường lao động đóng vai trò vô cùng quan trọng. Theo đó, cơ quan quản lý cần cung cấp dữ liệu cụ thể về ngành nghề đang thiếu nhân lực, số lượng tuyển dụng và vị trí việc làm để người lao động có cơ sở lựa chọn nghề phù hợp, tránh tình trạng học xong nhưng khó tìm việc.

Trong khi đó, bà Vũ Thị Thanh Liễu cho rằng, truyền thông là yếu tố then chốt giúp chính sách đến gần hơn với người lao động. Hiện Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để tuyên truyền về chính sách học nghề miễn phí thông qua Zalo OA “Bộ phận Một cửa”, fanpage BHTN online và cổng thông tin điện tử.

Khi chính sách được triển khai hiệu quả, sẽ giúp người lao động không bị thất nghiệp mà có thể chuyển đổi ngay được công việc, thích ứng với những thay đổi của nền kinh tế hiện đại.