Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo giải trình về tình trạng thừa - thiếu giáo viên, phương án tuyển sinh đại học

(BKTO) - Sáng 20/9, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội tổ chức Phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc thực hiện chính sách, pháp luật giáo dục và đào tạo. Tại Phiên giải trình, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã trực tiếp làm rõ nhiều vấn đề “nóng” như: sự bất cập trong phân bổ, điều động giáo viên; bảo đảm công bằng trong phương thức tuyển sinh…

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh, mục đích Phiên giải trình nhằm đánh giá tình hình triển khai thực hiện các luật, nghị quyết được ban hành trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo sau gần 9 tháng thực hiện; làm rõ tiến độ xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; kết quả bước đầu triển khai trên thực tế; những khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện, phân tích nguyên nhân của những khó khăn, vướng mắc, bất cập.

Đồng thời, làm rõ trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Bộ, ngành, địa phương trong tổ chức thực hiện các quy định pháp luật. Từ đó, đề xuất các giải pháp tiếp tục hoàn thiện về chính sách, pháp luật; giải pháp trong tổ chức thực hiện phù hợp với thực tiễn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; bảo đảm quy định của các luật, nghị quyết của Quốc hội được triển khai đồng bộ, thống nhất, hiệu quả trong thời gian tới, trong đó, đặc biệt là các quy định, giải pháp mang tính chất đột phá dành cho lĩnh vực này.

Cả nước còn thiếu 104.516 giáo viên mầm non, phổ thông

Tại Phiên giải trình, nhiều vấn đề "nóng" của ngành như: giáo dục AI trong nhà trường, giải pháp bảo đảm công bằng trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, phân luồng học sinh, miễn phí và cung ứng sách giáo khoa, tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ... đã được các đại biểu thẳng thắn đặt ra.  

Các đại biểu chỉ ra nghịch lý: Tại các khu đô thị lớn và khu công nghiệp, số lượng học sinh tăng nhanh dẫn đến thiếu giáo viên trầm trọng; trong khi đó, ở các vùng nông thôn, học sinh giảm lại dẫn đến tình trạng dôi dư. Tình trạng thừa, thiếu giáo viên diễn ra cục bộ ngay trong một tỉnh.

Giải trình vấn đề này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn thừa nhận tình trạng thừa, thiếu cục bộ xuất phát từ biến động dân cư và sự thiếu đồng bộ trong việc điều chuyển giáo viên của các địa phương.

Theo Bộ trưởng, hiện các địa phương đứng giữa hai áp lực: một mặt có nhu cầu tuyển dụng để đáp ứng yêu cầu giáo dục, mặt khác lại chịu áp lực giảm biên chế chung của toàn hệ thống, khiến nhiều nơi chưa mạnh dạn tổ chức tuyển dụng.

Để lấp khoảng trống, các trường buộc phải dùng giáo viên hợp đồng hoặc tăng sĩ số lớp, làm ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục.

Bộ trưởng cho biết, Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội giao quyền cho Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo được trực tiếp tuyển dụng, thuyên chuyển, điều động giáo viên. Đây là giải pháp quan trọng giúp phân bổ nguồn nhân lực đồng đều. Điều động linh hoạt giữa các trường trên cùng địa bàn cũng là giải pháp để thu hẹp khoảng cách chất lượng giáo dục, giảm bớt áp lực chọn trường, chọn lớp và vấn nạn dạy thêm, học thêm.

Về định mức biên chế, Bộ trưởng thông tin, Bộ dự kiến sẽ ban hành quy định mới trong tháng 9 hoặc đầu tháng 10, được tính toán chi tiết dựa trên quy mô học sinh, sĩ số lớp, đặc thù vùng miền và yêu cầu dạy học 2 buổi/ngày. Bên cạnh đó, sau quá trình sắp xếp mạng lưới, cán bộ quản lý dôi dư được bố trí làm công tác giảng dạy, phần nào bù đắp sự thiếu hụt lực lượng nhà giáo đứng lớp.

Để giải quyết tình trạng thiếu giáo viên đối với các môn đặc thù như ngoại ngữ, nghệ thuật, tin học, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đề xuất giải pháp linh hoạt như ký hợp đồng thỉnh giảng với các nghệ nhân, huấn luyện viên... Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy.

Giảm phương thức tuyển sinh theo lộ trình, bảo đảm công bằng trong chính sách cộng điểm

Liên quan đến tuyển sinh đại học, theo dự thảo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, sắp tới, mỗi trường đại học chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh và mỗi ngành đào tạo, chương trình đào tạo sử dụng 1 phương thức tuyển sinh.

Tại Phiên giải trình, các đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá tính công bằng, minh bạch và mức độ tương đương giữa các phương thức tuyển sinh đại học hiện nay; giải pháp chuẩn hóa cơ chế quy đổi điểm giữa các phương thức, hạn chế tình trạng hệ thống tuyển sinh phức tạp và khó dự đoán đối với thí sinh.

Làm rõ vấn đề này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, dựa trên căn cứ phân tích dữ liệu tuyển sinh từ nhiều năm nay và căn cứ kết quả học tập của các trường cho thấy, việc một trường sử dụng quá nhiều phương thức tuyển sinh có thể dẫn đến khó khăn trong quy đổi kết quả giữa các phương thức. Vì vậy cần có lộ trình để giảm phương thức tuyển sinh.

Bộ đang xây dựng lộ trình giảm số phương thức xét tuyển trong từng ngành. Dự kiến, từ năm 2027 mỗi ngành, chương trình đào tạo được sử dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển; từ năm 2028 giảm xuống một phương thức.

Mục tiêu của việc điều chỉnh, theo Bộ trưởng, là đưa thí sinh dự tuyển cùng một ngành về những tiêu chí đánh giá thống nhất hơn, qua đó bảo đảm công bằng và độ tin cậy.

Về vấn đề cộng điểm thưởng cho học sinh giỏi cấp tỉnh, cấp quốc gia, cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ, Bộ trưởng nêu rõ, nếu ngành nào có yêu cầu năng lực tiếng Anh, phải đưa tiếng Anh vào tổ hợp xét tuyển, Bộ vẫn cho phép quy đổi điểm tiếng Anh. Còn một tổ hợp nào không yêu cầu tiếng Anh mà lại cộng thêm tiếng Anh, rõ ràng tạo ra sự bất lợi cho các học sinh ở vùng khó khăn không có điều kiện học, thi các chứng chỉ.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định, đây là quan điểm ban đầu, Bộ sẽ lắng nghe các ý kiến góp ý để tiếp tục có những cải tiến. Mục tiêu cao nhất là đánh giá đúng năng lực và bảo đảm sự công bằng giữa các thí sinh.