Chủ động giữ nguồn nước trước El Nino 2026-2027

(BKTO) - Theo Cục Quản lý tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trước nguy cơ thiếu hụt nước do El Nino, ngay từ tháng 9/2026, các địa phương cần chủ động tích nước cho hồ thủy lợi, thủy điện; vận hành linh hoạt để vừa phòng, chống lũ, vừa dành nước cho mùa cạn năm 2027.

Cục Quản lý tài nguyên nước vừa có báo cáo gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đánh giá nguy cơ thiếu hụt nước do El Nino. Đồng thời đề xuất giải pháp bảo đảm nước sinh hoạt và phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, góp phần giữ vững an ninh lương thực, năng lượng.

Theo nhận định của Cục Khí tượng Thủy văn, El Nino đã hình thành và có thể mạnh tương đương hoặc hơn các đợt năm 2015-2016 và 2019-2020. Do đó, nhiệt độ được dự báo cao hơn bình thường, nắng nóng gay gắt, trong khi lượng mưa thiếu hụt và mùa mưa có thể kết thúc sớm. Vì vậy, nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước trong mùa khô 2026-2027 rất cao, nhất là tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.

Trong bối cảnh đó, nếu không tích trữ ngay trong mùa lũ năm 2026, thiếu nước có thể tác động đến sinh hoạt, sản xuất, phát điện và hệ sinh thái. Vì thế, cần chuyển từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro, từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Theo dữ liệu của cơ quan chức năng, dưới tác động của El Nino, từ tháng 5/2026, nguồn nước trên phần lớn sông, suối đã bắt đầu suy giảm. Trong giai đoạn tháng 6 - 8/2026, dòng chảy trên 12 lưu vực lớn thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10 - 75%, ngoại trừ lưu vực sông Hồng và dòng chính sông Mã. Dự báo lượng mưa có thể thiếu hụt 10 - 40%; đồng thời, xâm nhập mặn xuất hiện sớm và lấn sâu.

Bài học từ các mùa hạn 2015-2016 và 2019-2020 cho thấy rủi ro bắt đầu từ cuối mùa lũ. Khi đó, 43 hồ thủy điện lớn được thống kê đều không tích đủ nước, tổng thiếu hụt 7,73 - 11 tỷ m³; 65% trong số 189 hồ thủy lợi lớn cũng thiếu nước. Đồng thời, dòng chảy mùa cạn trên các sông chính giảm 15 - 78%.

Trước những nguy cơ trên, Cục Quản lý tài nguyên nước cho rằng, giải pháp xuyên suốt là điều hòa, phân phối nguồn nước từ sớm, từ xa. Theo đó, ngay từ tháng 9/2026, các địa phương cần chủ động tích nước cho hồ thủy lợi, thủy điện; vận hành linh hoạt để vừa phòng, chống lũ, vừa dành nước cho mùa cạn năm 2027.

Đối với 10 lưu vực có quy trình liên hồ chứa, UBND cấp tỉnh được đề xuất quyết định việc tích nước; riêng lưu vực sông Hồng do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quyết định. Qua đó, hoạt động điều hành có thể bám sát thực tế nhưng vẫn bảo đảm phối hợp thống nhất trên toàn lưu vực.

Cùng với tích nước, các địa phương cần điều chỉnh mùa vụ, chuyển đổi cây trồng hoặc cắt giảm diện tích tại nơi không bảo đảm nguồn; kết hợp hoặc luân phiên khai thác nước mặt và nước dưới đất; phục hồi giếng khoan dự phòng. Trong mọi trường hợp, nước sinh hoạt phải được ưu tiên cao nhất.

Đồng thời, Bộ Xây dựng được đề nghị tăng kết nối cấp nước, giảm thất thoát và chuẩn bị nguồn dự phòng cho đô thị lớn. Bộ Công Thương cùng ngành điện cần cân đối các nguồn điện khác, hạn chế phụ thuộc quá mức vào thủy điện khi phải giữ nước cho hạ du.

Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các đơn vị chuyên môn cần phối hợp theo dõi hồ chứa, hướng dẫn thời vụ, bảo đảm cấp nước nông thôn và tăng cường dự báo. Kịch bản nguồn nước đối với sông Hồng, sông Mê Kông dự kiến công bố trong tháng 10/2026, các lưu vực còn lại trong tháng 11 - 12/2026. Trên cơ sở đó, nơi thiếu nước phải lập ngay phương án điều hòa, phân phối./.