Kiểm soát giá thuốc trên toàn chuỗi cung ứng

(BKTO) - Kiểm soát giá thuốc từ khâu hình thành giá đến phân phối, lưu thông là yêu cầu đặt ra nhằm bảo đảm tính minh bạch, hạn chế chi phí trung gian. Với định hướng đó, Bộ Y tế đang đề xuất bổ sung các cơ chế quản lý, tăng cường hậu kiểm, hướng tới mục tiêu người dân được tiếp cận thuốc có chất lượng với giá hợp lý.

Kiểm soát cả chuỗi cung ứng, theo vòng đời sản phẩm

Quản lý giá thuốc là một “mắt xích” quan trọng trong bảo đảm quyền tiếp cận thuốc của người dân. Tuy nhiên, để kiểm soát hiệu quả giá bán, cơ quan quản lý không thể chỉ dựa vào việc công khai mức giá do doanh nghiệp kê khai mà cần bảo đảm thông tin này phản ánh đúng hoạt động sản xuất, nhập khẩu và cung ứng thuốc trên thị trường.

Theo ông Nguyễn Thành Lâm - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế), thuốc là sản phẩm chịu sự quản lý chặt chẽ bằng pháp luật, từ chất lượng đến giá cả, xuyên suốt chuỗi cung ứng và vòng đời sản phẩm. Từ khâu sản xuất, nhập khẩu đến bán buôn, bán lẻ, các cơ sở kinh doanh dược đều phải đáp ứng những tiêu chuẩn tương ứng và có giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược theo quy định.

Đối với quản lý giá, các quy định đã được đặt ra từ khi Luật Dược được ban hành năm 2005 và tiếp tục được hoàn thiện qua các giai đoạn. Đến nay, công tác quản lý tiếp tục được triển khai theo vòng đời sản phẩm và các quy định trong các luật liên quan đến quản lý giá.

Bên cạnh thị trường tự do, công tác quản lý giá thuốc trong các cơ sở y tế công lập cũng được kiểm soát chặt chẽ thông qua các quy định về đấu thầu (cấp quốc gia, cấp địa phương) và đàm phán giá đối với các thuốc độc quyền, thuốc ít nhà cung cấp... Các kết quả đấu thầu tập trung trong thời gian qua đã giúp giảm giá thuốc đáng kể, tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng cho Quỹ Bảo hiểm y tế và người bệnh.

Đồng thời, công tác quản lý thị trường dược đã đạt được nhiều kết quả tích cực, bảo đảm nguồn cung và phần lớn ổn định mặt bằng giá.

Tuy nhiên, qua công tác thanh tra, kiểm tra, cơ quan chức năng đã phát hiện và xử phạt không ít doanh nghiệp vi phạm quy định liên quan đến giá thuốc. Điển hình như, Công ty cổ phần dược phẩm CPC1 Hà Nội bị xử phạt 25 triệu đồng do kê khai không đúng giá bán hoặc không kê khai giá với cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với hai thuốc Timo Drop và Nước cất ống nhựa; Công ty Cổ phần Dược phẩm Nam Hà không thực hiện kê khai giá đối với thuốc thiết yếu Pelovime; Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Y tế Domesco không thực hiện kê khai hoặc kê khai không đúng giá bán đối với 6 thuốc thiết yếu; Công ty Cổ phần Dược phẩm Minh Dân kê khai không đúng giá bán thuốc…

Bịt kẽ hở pháp lý, cắt giảm khâu trung gian

Trước yêu cầu tăng cường kiểm soát giá thuốc, ông Nguyễn Thành Lâm cho biết, Bộ Y tế đang phối hợp với các Bộ, ngành liên quan rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung một số quy định tại Nghị định số 163/2025/NĐ-CP của Chính phủ, theo hướng bổ sung một số cơ chế nhằm quản lý chặt chẽ hơn giá thuốc.

Theo đó, một trong những nội dung sửa đổi đáng chú ý là liên quan đến công bố giá bán buôn tối đa. Theo quy định trước đây, cơ sở sản xuất, nhập khẩu thuốc phải công bố giá để Bộ Y tế công khai trước khi đưa thuốc ra lưu hành trên thị trường. Tuy nhiên, thời điểm công bố chưa được xác định rõ ràng.

Điều này dẫn đến thực tế, có trường hợp doanh nghiệp mới ký hợp đồng với đối tác nước ngoài đã thực hiện kê khai giá, trong khi thuốc chưa được nhập khẩu về hoặc giao dịch thương mại không còn được thực hiện. Khi đó, có thể dẫn đến tình trạng giá đã được công khai trên thực tế nhưng chưa phản ánh đúng hoạt động cung ứng thuốc trên thị trường, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và tính minh bạch của thông tin giá thuốc.

Để khắc phục tình trạng này, Bộ Y tế đề xuất chỉ thực hiện kê khai giá sau khi thuốc được sản xuất lô đầu tiên hoặc nhập khẩu lô đầu tiên, tức là đã xác định thuốc thực sự có mặt trên thị trường và trước khi doanh nghiệp bán ra. “Quy định này sẽ góp phần bảo đảm việc quản lý giá chặt chẽ hơn” - ông Nguyễn Thành Lâm cho hay.

Cùng với việc xác định thời điểm kê khai, phương pháp hình thành giá bán buôn cũng được đặt ra như một nội dung cần tăng cường kiểm soát. Theo đó, trong quá trình hậu kiểm, cơ quan quản lý không chỉ kiểm tra việc chấp hành quy định về kê khai, niêm yết giá mà còn hướng dẫn doanh nghiệp xác định mức giá bán buôn dự kiến trên cơ sở các yếu tố cấu thành giá.

Về nguyên tắc, doanh nghiệp phải tính toán chi phí đầu vào, giá vốn, các chi phí liên quan và lợi nhuận dự kiến để xác định giá bán buôn. Đồng thời, doanh nghiệp có trách nhiệm giải trình, lưu trữ hồ sơ, tài liệu liên quan đến hoạt động kê khai giá để phục vụ thanh tra, kiểm tra và giám sát. Bộ Y tế dự kiến sẽ ban hành thông tư hướng dẫn phương pháp xác định mức giá bán buôn tối đa.

Một đề xuất đáng chú ý khác là rút ngắn khoảng thời gian công khai giá trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Y tế. Theo quy định hiện hành, sau khi tiếp nhận hồ sơ kê khai giá, Bộ Y tế có 7 ngày để thực hiện thủ tục công khai, trong khi thời điểm doanh nghiệp được bán hàng lại được tính từ lúc hồ sơ được tiếp nhận. Khoảng thời gian này có thể gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Vì vậy, Bộ Y tế đề xuất công khai giá ngay khi doanh nghiệp nộp hồ sơ và được cấp phiếu tiếp nhận. Với việc các hoạt động của Cục Quản lý Dược đã được triển khai trên hệ thống dịch vụ công và trực tuyến, phương án này được kỳ vọng vừa rút ngắn thời gian xử lý, vừa hạn chế khoảng trống trong quản lý. Sau khi công khai, cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, hậu kiểm để bảo đảm việc kê khai giá tuân thủ quy định.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung cần bảo đảm tính đồng bộ, khả thi, đổi mới quy trình, thủ tục hành chính theo hướng cắt giảm tối đa thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp; đẩy mạnh chuyển đổi số, lấy dữ liệu số làm trọng tâm và gắn phân cấp, phân quyền với trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.

Quan trọng hơn, sửa đổi, bổ sung phải hướng tới giải quyết kịp thời các khó khăn, vướng mắc, các vấn đề cấp bách cần tháo gỡ ngay để bảo đảm cung ứng đủ, kịp thời thuốc có chất lượng, giá hợp lý cho nhân dân - Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên yêu cầu.