Phát huy sứ mệnh của Kiểm toán nhà nước trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

(BKTO) - Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (PCTNLPTC) là nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng bộ máy nhà nước liêm chính, kỷ cương, hiệu lực, hiệu quả. Qua hơn ba thập kỷ xây dựng và phát triển, Kiểm toán nhà nước (KTNN) đã khẳng định vai trò là công cụ hữu hiệu trong kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công, góp phần kiểm soát quyền lực, phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và hoàn thiện cơ chế quản trị tài chính công. Phóng viên Báo Kiểm toán đã có cuộc trao đổi với ông Lưu Trường Kháng - Chánh Thanh tra KTNN về nội dung này.

Thưa ông, qua 32 năm phát triển, KTNN ngày càng khẳng định vai trò là công cụ quan trọng của Đảng và Nhà nước trong công cuộc PCTNLPTC. Theo ông, những kết quả nổi bật nhất của KTNN trên phương diện này là gì?

Giá trị lớn nhất của kiểm toán không chỉ được đo bằng số tiền kiến nghị xử lý, mà quan trọng hơn là góp phần làm cho việc quản lý tài chính công ngày càng minh bạch hơn, kỷ cương hơn và liêm chính hơn. Đây cũng là mục tiêu xuyên suốt mà KTNN kiên trì theo đuổi trong hơn ba thập kỷ xây dựng và phát triển.

Thông qua hoạt động kiểm toán, nhiều sai phạm trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công được phát hiện và kiến nghị xử lý kịp thời, góp phần ngăn ngừa thất thoát, lãng phí, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Giai đoạn 2021-2025, KTNN đã kiến nghị xử lý tài chính khoảng 254.700 tỷ đồng và trên 125 triệu USD, góp phần tăng nguồn lực cho ngân sách nhà nước, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình và hiệu lực quản lý tài chính công.

Bên cạnh đó, KTNN còn góp phần hoàn thiện thể chế thông qua việc phát hiện những bất cập trong cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện. Riêng giai đoạn 2021-2025, KTNN đã kiến nghị sửa đổi, bổ sung hơn 930 văn bản. Đây là giá trị bền vững của kiểm toán, bởi phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ dừng ở xử lý sai phạm mà quan trọng hơn là phòng ngừa từ gốc thông qua hoàn thiện thể chế.

KTNN cũng hỗ trợ tích cực công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước. Đối với các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, KTNN chủ động chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra theo quy định; đồng thời cung cấp nhiều tài liệu, báo cáo kiểm toán phục vụ công tác kiểm tra, giám sát, điều tra, truy tố và xét xử.

Đáng chú ý, những năm gần đây, KTNN chuyển mạnh từ tư duy “phát hiện sai phạm” sang “cảnh báo sớm, phòng ngừa từ xa”. Nhiều cuộc kiểm toán được tập trung vào các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực như đầu tư công, đất đai, tài nguyên, doanh nghiệp nhà nước, chuyển đổi số và các chương trình mục tiêu quốc gia. Qua đó, kiểm toán không chỉ phát hiện sai phạm mà còn chỉ rõ nguyên nhân, lỗ hổng quản lý và kiến nghị giải pháp khắc phục, góp phần ngăn ngừa rủi ro ngay từ sớm.

Thưa ông, cùng với việc phát huy vai trò trong PCTNLPTC thông qua hoạt động kiểm toán, việc xây dựng KTNN liêm chính, tăng cường kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng ngay trong nội bộ có ý nghĩa như thế nào đối với việc nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán và uy tín của Ngành?

Muốn kiểm soát quyền lực trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công thì trước hết KTNN phải kiểm soát tốt quyền lực ngay trong chính hoạt động của mình. Đây là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tính độc lập, khách quan, trung thực của hoạt động kiểm toán cũng như uy tín của mỗi kết luận, kiến nghị kiểm toán.

Đảng ta nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát quyền lực gắn với phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và xác định cán bộ là “gốc của mọi công việc”. Đối với KTNN, yêu cầu này càng có ý nghĩa đặc biệt bởi mỗi kiểm toán viên được trao quyền kiểm tra, đánh giá và kiến nghị xử lý các vấn đề liên quan trực tiếp đến tài chính công, tài sản công. Quyền hạn càng lớn thì yêu cầu về bản lĩnh nghề nghiệp, tính liêm chính và trách nhiệm giải trình càng cao.

Thực tiễn cho thấy, uy tín của KTNN không chỉ được tạo dựng từ chất lượng các báo cáo kiểm toán mà còn từ phẩm chất đạo đức, sự khách quan, công tâm và tính liêm chính của đội ngũ cán bộ, kiểm toán viên. Vì vậy, xây dựng đội ngũ liêm chính luôn là yêu cầu có ý nghĩa sống còn đối với Ngành.

Những năm qua, KTNN luôn xác định xây dựng đội ngũ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên” là nhiệm vụ trọng tâm. Cùng với việc hoàn thiện chuẩn mực nghề nghiệp, quy trình kiểm toán và cơ chế kiểm soát chất lượng, Ngành đặc biệt chú trọng tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát nội bộ; siết chặt kỷ luật, kỷ cương công vụ; kịp thời chấn chỉnh, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm với tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Đây là nền tảng để KTNN tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động, giữ vững uy tín và niềm tin của Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, khi quy mô nền kinh tế ngày càng lớn, nguồn lực đầu tư cho phát triển ngày càng gia tăng và yêu cầu PCTNLPTC được Đảng, Nhà nước đặt ra ngày càng cao, theo ông, bối cảnh đó đang đặt ra những yêu cầu mới gì đối với KTNN để tiếp tục phát huy vai trò là công cụ hữu hiệu trong công cuộc PCTNLPTC?

Trong giai đoạn phát triển mới, khi yêu cầu quản trị quốc gia, quy mô nguồn lực công và kỳ vọng của xã hội ngày càng cao, KTNN cần tiếp tục đổi mới để không chỉ phát hiện sai phạm mà còn chủ động phòng ngừa rủi ro, góp phần hoàn thiện thể chế quản lý tài chính công. Để tiếp tục khẳng định vai trò là công cụ hữu hiệu của Đảng và Nhà nước trong kiểm tra, kiểm soát việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công cũng như trong PCTNLPTC, KTNN cần tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết, tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng; nâng cao nhận thức, trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và người lao động, nhất là người đứng đầu, đối với công tác PCTNLPTC. Trong bối cảnh nhiệm vụ ngày càng nặng nề, yêu cầu đầu tiên vẫn là giữ vững bản lĩnh chính trị, kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm công vụ của đội ngũ cán bộ, kiểm toán viên.

Cùng với đó, KTNN cần triển khai đồng bộ, hiệu quả các nghị quyết, chỉ thị, kết luận, quy định của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Đảng ủy Quốc hội và các chủ trương của Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTNLPTC; đồng thời tiếp tục hoàn thiện thể chế gắn với kiểm soát quyền lực, kịp thời khắc phục những sơ hở, bất cập trong cơ chế, chính sách và hệ thống quy định nội bộ.

Một yêu cầu quan trọng khác là tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát; nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình; phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm với tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Cùng với đó, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, tăng cường khả năng nhận diện rủi ro và kiểm soát quyền lực.

Đặc biệt, hoạt động kiểm toán cũng cần tiếp tục chuyển mạnh từ tư duy “phát hiện và xử lý” sang “nhận diện, cảnh báo và phòng ngừa”. Mỗi cuộc kiểm toán không chỉ dừng ở việc xác định sai phạm mà phải chỉ rõ nguyên nhân, nhận diện lỗ hổng trong quản lý và kiến nghị giải pháp đủ sức ngăn ngừa những sai phạm tương tự tái diễn. Mỗi báo cáo kiểm toán cần thực sự trở thành kênh cảnh báo sớm rủi ro, góp phần phát hiện những biểu hiện tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; đồng thời kiến nghị các giải pháp hoàn thiện cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị.

Trong bối cảnh mới, giá trị của KTNN không chỉ nằm ở việc phát hiện và xử lý sai phạm, mà còn ở khả năng nhận diện rủi ro, cảnh báo sớm và kiến nghị hoàn thiện thể chế. Đó cũng là cách KTNN góp phần kiểm soát quyền lực, phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngay từ gốc và đồng hành cùng quá trình xây dựng nền quản trị quốc gia minh bạch, liêm chính, hiệu quả.

Xin trân trọng cảm ơn ông!./.