Thành phố Hồ Chí Minh: Nông thôn mới phải tạo sinh kế, nâng chất lượng sống

(BKTO) - Với 54 xã cùng bước vào giai đoạn xây dựng nông thôn mới 2026-2030, TP.HCM đang chuyển trọng tâm từ hoàn thành tiêu chí sang nâng chất lượng sống, tạo sinh kế và phát triển nông thôn phù hợp với quá trình đô thị hóa.

Xây dựng nông thôn mới tại TP.HCM trong giai đoạn 2026-2030 đang đứng trước yêu cầu mới: không chỉ bảo đảm các tiêu chí theo quy định mà phải tạo ra những thay đổi có thể nhìn thấy trong đời sống người dân. Đây cũng là lý do thành phố tập trung thống nhất cách hiểu, cách rà soát và phương thức triển khai chương trình tại 54 xã, nơi có điều kiện phát triển không đồng đều và chịu tác động ngày càng rõ của quá trình đô thị hóa.

Không để tiêu chí trở thành "bộ hồ sơ" thành tích

Ngày 2/10, Văn phòng Chương trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững TP.HCM tổ chức hội nghị cập nhật nhiệm vụ, tiêu chí và cách triển khai chương trình giai đoạn 2026-2030 cho hơn 250 cán bộ phụ trách tại 54 xã và đại diện các ấp.

Điểm đáng chú ý không nằm ở việc phổ biến thêm một loạt quy định, mà ở yêu cầu thống nhất cách tiếp cận ngay từ cơ sở. Theo lãnh đạo Văn phòng Chương trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững TP.HCM, việc cập nhật đầy đủ chủ trương, cơ chế, nhiệm vụ mới và thống nhất cách hiểu giữa các cấp là điều kiện để chương trình được triển khai hiệu quả trong thực tế.

Đây là vấn đề quan trọng khi bộ tiêu chí và cách thức tổ chức thực hiện trong giai đoạn mới có nhiều yêu cầu gắn với chất lượng phát triển. Nếu chỉ coi các tiêu chí là những đầu việc cần hoàn thành để được công nhận, chương trình có nguy cơ tập trung vào đầu tư và hoàn thiện hồ sơ hơn là giải quyết những vấn đề căn bản của khu vực nông thôn.

Trong khi đó, mục tiêu của TP.HCM đến năm 2030 là 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới theo Bộ tiêu chí quốc gia, khoảng 50% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Để đạt được mục tiêu này, việc rà soát hiện trạng và xác định đúng những điểm nghẽn của từng xã có ý nghĩa quyết định.

Một xã còn hạn chế về thu nhập không thể chỉ tập trung hoàn thiện cảnh quan; nơi có vấn đề về môi trường phải giải quyết từ nguồn phát sinh chất thải; địa bàn có sản xuất nông nghiệp lớn cần chú trọng tổ chức sản xuất, thị trường và liên kết chuỗi. Cách làm vì thế phải xuất phát từ thực tế thay vì áp dụng máy móc cùng một phương án cho tất cả địa bàn.

Định hướng tập huấn của ngành nông nghiệp và môi trường thành phố cũng chuyển mạnh sang trao đổi, thảo luận, xử lý tình huống và giải đáp những vấn đề phát sinh tại cơ sở. Qua đó, cán bộ xã được yêu cầu không chỉ "biết tiêu chí" mà phải hiểu cách vận dụng tiêu chí vào điều kiện cụ thể của địa phương.

Đây cũng là bước cần thiết để chương trình nông thôn mới chuyển từ tư duy "đạt chuẩn" sang "duy trì chuẩn và nâng chất".

Sinh kế là thước đo quan trọng của nông thôn mới

Đối với TP.HCM, bài toán xây dựng nông thôn mới có đặc thù riêng khi khu vực nông thôn nằm trong một đô thị đặc biệt và đang chịu sức ép lớn từ đô thị hóa.

Quá trình đô thị hóa có thể tạo thêm cơ hội việc làm và thị trường, nhưng đồng thời cũng làm thay đổi phương thức sử dụng đất, cơ cấu lao động và sinh kế truyền thống. Một bộ phận người dân nông thôn có thể chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang các ngành nghề phi nông nghiệp; trong khi những hộ tiếp tục làm nông nghiệp phải nâng năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm để thích ứng với điều kiện mới.

Do đó, xây dựng nông thôn mới giai đoạn này cần gắn chặt hơn với phát triển kinh tế nông thôn. Hạ tầng phải phục vụ sản xuất và đời sống; môi trường phải được cải thiện cùng với quá trình phát triển kinh tế; các mô hình sản xuất phải hướng tới thị trường; còn chuyển đổi số cần trở thành công cụ hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin, dịch vụ và tiêu thụ sản phẩm.

Theo kế hoạch thực hiện chương trình giai đoạn 2026-2030, TP.HCM cũng đặt mục tiêu nâng cao thu nhập của người dân nông thôn, giảm nghèo bền vững và cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Điều này cho thấy tiêu chí thu nhập, việc làm và chất lượng sống ngày càng giữ vai trò trung tâm trong quá trình đánh giá kết quả xây dựng nông thôn mới.

Từ góc độ này, việc triển khai tại 54 xã cần tránh tình trạng đầu tư dàn trải. Mỗi địa phương cần xác định những vấn đề cấp thiết nhất, lựa chọn nhiệm vụ ưu tiên và gắn nguồn lực với kết quả cụ thể mà người dân có thể hưởng lợi.

Cùng với nguồn lực đầu tư của Nhà nước, sự tham gia của cộng đồng cũng là yếu tố quan trọng. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà cần được xem là chủ thể trong xây dựng và duy trì các kết quả nông thôn mới. Từ giữ gìn môi trường, phân loại rác, chỉnh trang cảnh quan đến phát triển sản xuất, liên kết tiêu thụ sản phẩm, vai trò của cộng đồng quyết định phần lớn tính bền vững của chương trình.

Việc TP.HCM tổ chức cập nhật các tiêu chí và thống nhất cách triển khai cho cán bộ tại 54 xã vì thế không đơn thuần là hoạt động tập huấn nghiệp vụ. Đây là bước chuẩn bị để chương trình bước vào giai đoạn mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng và hiệu quả.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là thêm bao nhiêu xã đạt chuẩn, mà là sau quá trình xây dựng nông thôn mới, người dân có thêm cơ hội việc làm, thu nhập được cải thiện, môi trường sống tốt hơn và các dịch vụ thiết yếu thuận tiện hơn. Đó cũng là thước đo để những tiêu chí được xây dựng trên giấy thực sự trở thành những giá trị hiện hữu trong đời sống nông thôn TP.HCM.