Bảo đảm tính độc lập, minh bạch trong định giá tài sản trưng mua, trưng dụng

(BKTO) - Góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), các đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về điều kiện, căn cứ quyết định trưng mua, trưng dụng trong tình huống cấp bách; đồng thời hoàn thiện cơ chế định giá, thanh toán và bồi thường, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người có tài sản.

Làm rõ căn cứ, điều kiện quyết định trưng mua, trưng dụng trong trường hợp cấp bách

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, sáng 03/11, Quốc hội thảo luận tại Hội trường, về Dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).

Các đại biểu Quốc hội đánh giá, Dự thảo Luật có nhiều điểm mới, nhất là việc minh bạch hóa các trường hợp, điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục trưng mua, trưng dụng tài sản và trách nhiệm bồi thường cho người có tài sản bị trưng mua, trưng dụng. Các quy định cũng được hoàn thiện theo hướng phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bổ sung chính sách đối với người được huy động vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng.

Góp ý hoàn thiện quy định về điều kiện, trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản, một số đại biểu đề nghị làm rõ căn cứ xác định “trường hợp thật cần thiết”, đồng thời bổ sung cơ chế kiểm tra, giám sát đối với các quyết định trưng mua, trưng dụng trong tình huống cấp bách.

Theo đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng), Dự thảo Luật đã bổ sung điều kiện phải ưu tiên áp dụng các biện pháp huy động khác trước khi quyết định trưng mua, trưng dụng; đồng thời cho phép người có thẩm quyền quyết định ngay trong trường hợp có nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng, sức khỏe của người dân và quốc phòng, an ninh.

Tuy nhiên, tại điểm c khoản 2 Điều 7, Dự thảo Luật cho phép không phải đáp ứng các điều kiện quy định tại điểm a và điểm b, trong khi căn cứ xác định nguy cơ trực tiếp chủ yếu dựa trên thông tin và nhận định tại thời điểm quyết định. Theo đại biểu, đây là ngoại lệ cần thiết nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị vận dụng quá rộng.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm lập và lưu giữ hồ sơ xác định tình huống cấp bách, trong đó nêu rõ lý do không thể áp dụng các biện pháp huy động khác, quy mô tài sản cần huy động. Theo đại biểu, những yêu cầu này không làm chậm quá trình xử lý tại hiện trường nhưng sẽ tạo căn cứ để kiểm tra, hậu kiểm, đồng thời bảo vệ cả người dân và người thi hành công vụ.

Đại biểu Lương Đình Hưng (Đoàn Nghệ An) cho rằng, cần làm rõ khái niệm “trường hợp thật cần thiết” tại khoản 1 Điều 7. Theo đại biểu, Dự thảo Luật cơ bản đã bao quát đầy đủ các trường hợp cần thiết mà cấp có thẩm quyền có thể quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai.

Tuy nhiên, để bảo đảm cách hiểu thống nhất và cụ thể hóa quy định về “trường hợp thật cần thiết”, đại biểu Lương Đình Hưng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra nghiên cứu, cân nhắc bổ sung một khoản giải thích từ ngữ tại Điều 3.

Theo đó, cần làm rõ trường hợp "thật cần thiết" trong trưng mua, trưng dụng tài sản là những trạng thái, tình huống khẩn cấp theo quy định của pháp luật hiện hành, trong đó việc cấp có thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản có ý nghĩa quyết định nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; bảo vệ an ninh quốc gia, biên giới, hải đảo; bảo vệ tài sản, quyền và lợi ích công, cộng đồng, tính mạng và tài sản của Nhân dân. Nếu không thực hiện ngay quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản có thể dẫn đến hậu quả thiệt hại nghiêm trọng, không thể khắc phục.

Bảo vệ đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản

Tại Phiên thảo luận, nhiều đại biểu Quốc hội cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về xác định giá và thanh toán tiền trưng mua.

Dự thảo Luật đã quy định các nguyên tắc xác định giá theo giá thị trường, cơ chế thuê doanh nghiệp thẩm định giá hoặc thành lập Hội đồng thẩm định giá khi có bất đồng; thời hạn xác định lại giá trưng mua là 60 ngày, đồng thời quy định cụ thể thời hạn thanh toán và trách nhiệm trong trường hợp chậm thanh toán.

Đề cập đến nội dung này, đại biểu Trần Đức Thuận (Đoàn Nghệ An) cho biết, khoản 2 Điều 19 Dự thảo Luật quy định trường hợp người có tài sản không đồng ý với giá trưng mua thì giá ghi trong quyết định là giá tạm tính và người có tài sản vẫn phải chấp hành quyết định...

Theo đại biểu, quy định này đáp ứng yêu cầu huy động tài sản kịp thời, nhưng cũng đặt ra một số vấn đề cần quan tâm. Nếu tình trạng khẩn cấp kéo dài, việc xác định lại giá chính thức có thể bị chậm đáng kể, trong khi tài sản đã được Nhà nước tiếp nhận, sử dụng. Đối với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc chậm xác định giá và thanh toán phần chênh lệch có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn vốn cũng như khả năng duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định thời hạn xác định lại giá theo hướng gắn với thời điểm bàn giao tài sản, có ngoại lệ đối với trường hợp bất khả kháng; bảo đảm việc định giá khách quan, độc lập, phù hợp với giá thị trường tại thời điểm quyết định trưng mua. Đồng thời, tại Điều 20, cần bảo đảm thanh toán kịp thời theo giá tạm tính, thanh toán đầy đủ phần chênh lệch sau khi xác định lại giá và thực hiện nghiêm trách nhiệm bồi thường do chậm thanh toán.

Việc hoàn thiện Dự thảo Luật cần bảo đảm hài hòa ba yêu cầu: quyết định kịp thời, thực hiện đúng thẩm quyền và bảo vệ đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản. Qua đó, Luật vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm an ninh quốc gia, ứng phó hiệu quả với các tình huống khẩn cấp, vừa tạo sự đồng thuận, tin tưởng và tự giác chấp hành của nhân dân.

 

Đại biểu Trần Đức Thuận

Đề cập đến các loại tài sản chuyên dùng, dây chuyền sản xuất, thiết bị công nghệ hoặc tài sản không có giao dịch phổ biến, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn TP. Cần Thơ) đề nghị quy định rõ tiêu chí lựa chọn phương pháp định giá và trách nhiệm giải trình về dữ liệu, căn cứ định giá. Việc định giá cần xem xét đầy đủ tình trạng pháp lý, chất lượng, hiện trạng, đặc điểm kỹ thuật và khả năng khai thác của tài sản.

Đối với tài sản có giá trị lớn hoặc tính chất phức tạp, đại biểu đề xuất cần xem xét thuê tổ chức thẩm định độc lập ngay từ đầu. Trường hợp người có tài sản không đồng ý với giá tạm tính, cần nghiên cứu phương án thanh toán trước phần giá trị không có tranh chấp, phần chênh lệch được thanh toán sau khi có kết quả xác định lại giá.

Đồng thời, cần bảo đảm người có tài sản được cung cấp hồ sơ, căn cứ định giá, tiếp cận kết quả thẩm định và được giải thích về phương pháp định giá.

Về thanh toán tiền trưng mua tài sản, đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị quy định cụ thể mối quan hệ giữa thời điểm quyết định có hiệu lực, thời điểm bàn giao, tiếp nhận tài sản và thời điểm bắt đầu tính thời hạn thanh toán. Đối với khoản chênh lệch tăng sau khi xác định lại giá, cần làm rõ thời hạn thanh toán và trách nhiệm trả tiền chậm thanh toán của cơ quan Nhà nước nếu không thực hiện đúng hạn.

Đồng quan điểm trên, đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn TP. Hải Phòng) chỉ ra, tại Điều 19, Dự thảo Luật quy định cơ chế thẩm định lại giá khi người có tài sản không đồng ý. Tuy nhiên, doanh nghiệp thẩm định giá vẫn do người có thẩm quyền quyết định trưng mua thuê. Đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị làm rõ cơ chế bảo đảm tính độc lập, khách quan của hoạt động xác định lại giá, nhất là trong trường hợp thời điểm thẩm định kéo dài đến sau khi chấm dứt trường hợp trưng mua.

Đối với tài sản trưng dụng, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế khắc phục khi tài sản được hoàn trả trong tình trạng hư hỏng; đồng thời quy định cụ thể cách xác định và bồi thường phần thu nhập bị mất, bảo đảm quyền lợi thỏa đáng cho người có tài sản.