Thu hẹp phạm vi trưng mua, mở rộng phạm vi trưng dụng tài sản

(BKTO) - Chiều 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Một trong những điểm đáng chú ý là Dự thảo Luật sửa đổi theo hướng thu hẹp phạm vi trưng mua nhưng mở rộng phạm vi tài sản có thể trưng dụng nhằm đáp ứng linh hoạt hơn các tình huống khẩn cấp.

Giá trưng mua phù hợp với giá thị trường

Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết, sau hơn 18 năm thực hiện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008, chưa phát sinh trường hợp phải áp dụng biện pháp trưng mua tài sản. Biện pháp trưng dụng đã được áp dụng trong thời gian phòng, chống dịch COVID-19 để phục vụ việc cách ly người nhiễm và nghi nhiễm.

Thứ trưởng Lê Tấn Cận cho rằng, trong bối cảnh các nguy cơ an ninh phi truyền thống ngày càng đa dạng, từ biến đổi khí hậu, dịch bệnh đến khủng bố, tội phạm mạng, việc hoàn thiện quy định về trưng mua, trưng dụng tài sản là cần thiết để chủ động bảo đảm nguồn lực cho Nhà nước ứng phó với các tình huống cấp bách, đồng thời thể hiện cam kết bảo vệ quyền sở hữu, quyền sử dụng hợp pháp tài sản của người dân và nhà đầu tư.

Về nội dung cụ thể, Dự thảo Luật sửa đổi phạm vi điều chỉnh theo hướng loại trừ việc sử dụng đất, khu vực biển đã giao để thực hiện hoạt động lấn biển, nhằm bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai.

Đồng thời, điều kiện và trường hợp trưng mua, trưng dụng được sửa đổi theo hướng thống nhất với các luật có liên quan, nhấn mạnh nguyên tắc chỉ thực hiện khi thật sự cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai theo quy định của pháp luật và khi các biện pháp khác không áp dụng được.

Đối với tài sản thuộc diện trưng mua, Dự thảo đề xuất không áp dụng đối với hàng dự trữ quốc gia và tài sản công; đồng thời thu hẹp phạm vi trưng mua, chỉ thực hiện đối với những tài sản thực sự cần chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước. Ngược lại, phạm vi tài sản có thể trưng dụng được mở rộng nhằm đáp ứng linh hoạt hơn các tình huống khẩn cấp.

Về cơ chế xác định giá trưng mua và bồi thường khi trưng dụng tài sản, Thứ trưởng Lê Tấn Cận cho hay, giá trưng mua được xác định theo nguyên tắc phù hợp với giá thị trường. Người có tài sản có quyền khiếu nại, khởi kiện nếu không đồng ý với giá trưng mua do người có thẩm quyền quyết định.

Đối với trưng dụng, Dự thảo cho phép bồi thường bằng tiền hoặc tài sản tương đương, đồng thời bổ sung quy định bảo đảm điều kiện sinh hoạt cho người có tài sản bị trưng dụng. Trường hợp Nhà nước chậm thanh toán tiền trưng mua hoặc tiền bồi thường, dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm bồi thường khoản tiền tương ứng mức tiền chậm nộp.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về công khai, trách nhiệm giải trình và giám sát trong quá trình trưng mua, trưng dụng nhằm tăng tính công khai, minh bạch và kiểm soát quyền lực khi đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Đáng chú ý, Dự thảo Luật đề xuất cơ chế xem xét miễn, giảm trách nhiệm đối với người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản, với mục tiêu bảo vệ người thực thi công vụ trong những tình huống cấp bách.

Quy định chặt chẽ điều kiện trưng mua, trưng dụng, trách nhiệm giải trình

Tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản,  song Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lưu ý đối với nhóm tài sản mới dự kiến đưa vào diện trưng dụng, gồm cơ sở hạ tầng viễn thông, cơ sở hạ tầng thông tin, hạ tầng số và tài sản số.

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ phạm vi áp dụng, phù hợp với đặc tính kỹ thuật của từng loại tài sản; đồng thời bổ sung cơ chế bảo đảm an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba và hạn chế tác động đến môi trường đầu tư, kinh doanh.

Về cơ chế miễn, giảm trách nhiệm, một số ý kiến tán thành với quy định của Dự thảo Luật nhằm bảo vệ người thực thi công vụ, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Bên cạnh đó, đề nghị làm rõ về phạm vi, loại trách nhiệm được xem xét miễn, giảm, điều kiện được miễn, giảm, các tiêu chí xác định thông tin khách quan tại thời điểm quyết định.

Phát biểu tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, yêu cầu xuyên suốt khi sửa Luật này là phải cân bằng được hai mục tiêu: vừa bảo đảm cho Nhà nước có đủ thẩm quyền và khả năng phản ứng nhanh cho tình huống cấp thiết; vừa phải kiểm soát chặt chẽ việc thực hiện thẩm quyền đó nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người có tài sản.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát, quy định chặt chẽ hơn điều kiện trưng mua và trưng dụng, đặc biệt là trường hợp ngoại lệ cho phép áp dụng ngay. Đồng thời, nghiên cứu hoàn thiện các quy định về công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình theo hướng thật sự trở thành cơ chế kiểm soát quyền lực trong trưng mua và trưng dụng tài sản…

Kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện Dự thảo Luật.

Trong đó, Cơ quan soạn thảo cần làm rõ hơn quy định miễn trách nhiệm trong chính sách trưng mua, trưng dụng tài sản cũng như điều kiện trưng mua, trưng dụng tài sản theo hướng rõ thứ tự ưu tiên áp dụng giữa trưng dụng tài sản và các biện pháp huy động bắt buộc khác theo quy định của pháp luật có liên quan.

Đối với nhóm tài sản là hạ tầng viễn thông, hạ tầng thông tin, hạ tầng số và tài sản số, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ phạm vi áp dụng, bổ sung cơ chế bảo đảm an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba và hạn chế tác động đến môi trường đầu tư, kinh doanh.

Việc trưng dụng phải được đặt trong những điều kiện đặc biệt cần thiết, khi các biện pháp khác không thực hiện được, đồng thời phải có cơ chế bồi thường, bồi hoàn tương xứng.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh, các nội dung liên quan đến hạn chế quyền sở hữu, quyền xử lý tài sản phải được quy định bằng luật, trong đó Luật cần xác định rõ nguyên tắc, điều kiện và tiêu chí áp dụng.