Chuyển đổi số - "Chìa khóa" nâng tầm vị thế Kiểm toán nhà nước

(BKTO) - Đối với Kiểm toán nhà nước (KTNN), chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong hoạt động quản lý, điều hành hay kiểm toán mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức tổ chức và thực hiện mọi hoạt động trên cơ sở dữ liệu số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Từng bước hình thành mô hình kiểm toán số

Quán triệt Nghị quyết Đại hội Đảng bộ KTNN lần thứ VII, thứ VIII; các nghị quyết của Đảng và đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (CĐS) quốc gia, trong những năm qua, KTNN đã triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ, giải pháp về hoàn thiện hạ tầng số, xây dựng hệ thống dữ liệu, các nền tảng quản trị số và từng bước nghiên cứu, ứng dụng AI trong hoạt động kiểm toán.

Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và CĐS của KTNN do Tổng Kiểm toán nhà nước làm Trưởng ban đã được thành lập với quyết tâm cao đẩy mạnh ứng dụng CNTT và chuyển đổi số toàn diện KTNN. Đáng chú ý, Dự án "CĐS và ứng dụng AI trong hoạt động kiểm toán" đã được phê duyệt triển khai từ đầu tháng 5/2026, tạo cơ sở thúc đẩy quá trình hình thành mô hình kiểm toán số tại KTNN.

Theo Cục trưởng Cục CNTT Phạm Huy Thông, hiện nay, KTNN đang vận hành 44 phần mềm phục vụ công tác quản lý, điều hành và hoạt động nghiệp vụ. Đồng thời, xây dựng và vận hành mô hình bảo đảm an toàn thông tin nhiều lớp với đầy đủ các giải pháp kỹ thuật hiện đại, kết nối với hệ thống giám sát an toàn không gian mạng quốc gia và hệ thống giám sát, chia sẻ thông tin an ninh mạng của Bộ Công an.

Xác định dữ liệu là tài sản chiến lược, là nguồn lực mới và là nền tảng cốt lõi của kiểm toán số, toàn Ngành đã số hóa hồ sơ của hơn 1.600 cuộc kiểm toán (2017-2025), hơn 2.000 hồ sơ cán bộ và toàn bộ văn bản hành chính, hình thành kho dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành và hoạt động kiểm toán.

Cùng với đó, Cổng trao đổi thông tin điện tử với gần 7.000 tài khoản của khoảng 2.800 đơn vị và tiếp nhận hơn 11.500 báo cáo đã trở thành kênh trao đổi dữ liệu trực tuyến, góp phần thay đổi căn bản phương thức cung cấp và tiếp nhận thông tin từ thủ công sang điện tử, tạo tiền đề để chuyển từ kiểm toán dựa trên hồ sơ giấy sang kiểm toán dựa trên dữ liệu điện tử.

Đối với hoạt động kiểm toán, bên cạnh việc triển khai nhiều ứng dụng phục vụ hoạt động kiểm toán, KTNN đã nghiên cứu, thử nghiệm ứng dụng AI và các công cụ phân tích dữ liệu để hỗ trợ xác định, lựa chọn đơn vị được kiểm toán phục vụ lập kế hoạch kiểm toán (lĩnh vực tài chính - ngân hàng); xây dựng cơ sở dữ liệu kinh nghiệm kiểm toán; hệ thống hóa các dạng sai sót phổ biến trên Báo cáo kiểm toán lĩnh vực ngân sách địa phương; kiểm tra tuân thủ quy trình, giúp chuẩn hóa chất lượng báo cáo kiểm toán...

Trên tinh thần quyết liệt của toàn Ngành, các đơn vị trực thuộc KTNN cũng đã chủ động thành lập Tổ Chuyển đổi số, sắp xếp nhân sự có kiến thức, kỹ năng về CNTT để học tập và ứng dụng AI vào phân tích dữ liệu.

"Những kết quả đạt được này là bước đi quan trọng, tạo tiền đề để từng bước hình thành mô hình kiểm toán số trong thời gian tới" - Cục trưởng Cục CNTT nhấn mạnh.

Chuyển đổi số phải bắt đầu từ chính nhu cầu thực tiễn tác nghiệp để ứng dụng công nghệ giải quyết hiệu quả công việc, tuyệt đối không triển khai chung chung, dàn trải.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa

Tạo bước bứt phá toàn diện

CĐS là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự đổi mới đồng bộ về thể chế, tổ chức, con người, công nghệ và phương thức quản trị. Thực tế cho thấy, "điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay nằm ở việc kết nối, chia sẻ dữ liệu điện tử và cung cấp dữ liệu của các đơn vị được kiểm toán. Để giải quyết bài toán về dữ liệu, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa đã yêu cầu Cục CNTT rà soát, hoàn thiện Khung kiến trúc chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, trình Ban Thường vụ thông qua chậm nhất vào tháng 9/2026. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để nắm bắt rõ cơ chế chia sẻ, khai thác trực tiếp nguồn thông tin sạch từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giảm áp lực xin dữ liệu từ từng Bộ, ngành.

Về dài hạn, KTNN cần xây dựng kế hoạch hành động mang tính căn cơ, định hình vị trí của mình trong bản đồ CĐS quốc gia đến năm 2030. Trong đó, trả lời được câu hỏi CĐS thể hiện như thế nào, bằng kết quả, sản phẩm gì đối với quản trị, điều hành và hoạt động kiểm toán - hai lĩnh vực quan trọng cần có sự đột phá mạnh mẽ.

Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Tổng Kiểm toán nhà nước yêu cầu các đơn vị trực thuộc chủ động đề xuất yêu cầu nghiệp vụ cụ thể, nêu rõ điểm nghẽn, khó khăn và cần thông tin, dữ liệu, công nghệ gì để hỗ trợ. Ngay trong năm 2026, KTNN phải triển khai thí điểm thành công ứng dụng công nghệ và AI vào ít nhất 2 lĩnh vực kiểm toán cốt lõi. Đặc biệt, Cục CNTT lựa chọn một số đơn vị trong Ngành có mức độ sẵn sàng ứng dụng CNTT cao để thí điểm sử dụng AI trong hoạt động kiểm toán, tập huấn cho kiểm toán viên sử dụng thành thạo, từ đó hoàn thiện và nhân rộng công cụ AI trong toàn Ngành.

Nhằm bảo đảm việc ứng dụng AI và chuyển đổi số đạt hiệu quả, KTNN đặc biệt chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, giúp kiểm toán viên có đủ năng lực làm chủ công nghệ mới. Năm 2026, KTNN tổ chức 25 lớp đào tạo về công cụ AI phục vụ hoạt động kiểm toán, ứng dụng AI trong cải cách hành chính, nâng cao kiến thức, kỹ năng liên quan đến kiểm toán CNTT. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng chương trình bồi dưỡng kỹ năng phân tích dữ liệu lớn cho kiểm toán viên. Bên cạnh các lớp đào tạo trong phạm vi toàn Ngành, các đơn vị trực thuộc cũng chủ động xây dựng kế hoạch tập huấn nội bộ, tập trung nâng cao năng lực ứng dụng AI và CNTT trong thực hiện nhiệm vụ chuyên môn và công tác quản lý, điều hành.

Cùng với việc nâng cao năng lực cho công chức, kiểm toán viên, theo Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa, để chuyển đổi số thành công, KTNN phải từng bước hình thành hệ sinh thái số hoàn chỉnh, dựa trên các trụ cột cốt lõi gồm cơ sở dữ liệu đúng, đủ, sạch và thống nhất; nền tảng số đồng bộ; hạ tầng kỹ thuật hiện đại; hệ thống bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và cơ chế, chính sách phù hợp. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để KTNN tạo bước bứt phá toàn diện trong quản trị, điều hành và hoạt động kiểm toán, đáp ứng yêu cầu phát triển và nâng tầm vị thế trong giai đoạn mới./.