Đại biểu Quốc hội: Cho phép địa phương sử dụng nguồn dự phòng tăng lương

Đại biểu Quốc hội đề xuất nghiên cứu cho phép địa phương sử dụng nguồn dự phòng ngân sách, trong đó có nguồn dự phòng tăng lương, để đáp ứng các nhu cầu chi phù hợp, thay vì để nguồn lực này nằm trong kho bạc trong thời gian dài. Đây cũng là vấn để đã từng được Kiểm toán nhà nước đề cập qua thực tế kiểm toán nguồn cải cách tiền lương tại các Bộ, ngành, địa phương.

Phát biểu phiên thảo luận về định hướng xây dựng Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) đánh giá cao việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, nhất là cấp xã trong thu, chi và phân bổ ngân sách. Theo đại biểu, đây là bước tiến rõ rệt, tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong điều hành nguồn lực.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị, cùng với tăng quyền chủ động cho địa phương, Dự thảo cũng cần thiết kế cơ chế để các địa phương có nguồn thu tốt hỗ trợ những địa phương khó khăn, nhất là khi xảy ra thiên tai, bão lũ hoặc phát sinh các nhu cầu chi thiết yếu, kể cả các dự án đầu tư phát triển có tính liên tỉnh, liên vùng.

Đối với quy định cho phép phân bổ nguồn tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách của địa phương, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị, nguồn tăng thu từ tiền sử dụng đất cần nghiên cứu phương án để lại 100% nguồn thu này cho địa phương, thay vì thực hiện phân chia như hiện nay.

Theo đại biểu, nguồn thu từ đất giữa các địa phương có sự chênh lệch rất lớn. Trong khi đó, những địa phương có nguồn thu hạn chế nhưng vẫn phải thực hiện phân chia sẽ khiến nguồn lực dành cho đầu tư phát triển và các nhiệm vụ kinh tế - xã hội bị thu hẹp.

Đồng thời, nếu để lại toàn bộ nguồn tăng thu từ tiền sử dụng đất cho địa phương thì cần quy định rõ phạm vi sử dụng, theo hướng tập trung cho đầu tư phát triển, an sinh xã hội, giáo dục, y tế, quốc phòng - an ninh và xử lý những vấn đề phát sinh như thiên tai, dịch bệnh.

Đáng chú ý, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép địa phương sử dụng nguồn dự phòng ngân sách, trong đó có nguồn dự phòng tăng lương.

“Hiện nay quỹ dự phòng tăng lương không phải là nhỏ. Thay vì mình giữ trong két sắt thì nên cho địa phương chi. Nếu tiếp tục được giữ tại Kho bạc trong thời gian dài thì sẽ không phát huy hiệu quả nguồn lực ngân sách” - đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị.

Đại biểu cũng lưu ý, việc sử dụng nguồn dự phòng tăng lương cần đi kèm các điều kiện chặt chẽ, bảo đảm khả năng cân đối ngân sách. Khi cần thiết, địa phương có thể sử dụng các nguồn thu khác để bổ sung, phân bổ lại phù hợp, qua đó đưa nguồn lực ngân sách vào sử dụng hiệu quả hơn.

Liên quan đến vấn đề này, qua thực tiễn kiểm toán, KTNN đã từng kiến nghị Bộ Tài chính nghiên cứu, tham mưu cho Chính phủ, Quốc hội xem xét quyết định điều chỉnh giảm tỷ lệ trích tạo nguồn cải cách tiền lương từ số tăng thu ngân sách nhà nước (hiện nay là 70% số tăng thu so với dự toán trừ các nguồn thu sử dụng đất, xổ số kiến thiết, thu bán nhà thuộc sở hữu nhà nước…) để tập trung nguồn lực cho nhiệm vụ chi đầu tư phát triển, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và các nhiệm vụ cần thiết khác.

KTNN đánh giá, việc phải sử dụng 70% từ nguồn tăng thu ngân sách địa phương so với dự toán để tạo nguồn cải cách tiền lương song dự toán thu lại có xu hướng lập không sát khả năng thực tế, dẫn tới số tăng thu cao, nhưng chủ yếu lại sử dụng cho cải cách tiền lương, trong khi nhiều nhiệm vụ chi cần thiết, cấp bách khác, như: chi đầu tư phát triển, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo..., lại thiếu nguồn để chi.

Qua tổng hợp nguồn kinh phí cải cách tiền lương cho thấy, số dư lũy kế nguồn này tăng nhanh qua các năm (năm 2023 là 536.394 tỷ đồng).

Nghị quyết số 159/2024/QH15 ngày 13/11/2024 của Quốc hội về dự toán NSNN năm 2025 đã mở rộng phạm vi sử dụng nguồn cải cách tiền lương. Cụ thể, với nguồn cải cách tiền lương của địa phương “cho phép địa phương sử dụng nguồn cải cách tiền lương còn dư để đầu tư cho các dự án kết nối...”. Với nguồn cải cách tiền lương của Trung ương “cho phép từ ngày 01/7/2024 được mở rộng phạm vi để điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo trợ xã hội, trợ cấp hằng tháng, trợ cấp ưu đãi người có công và tinh giản biên chế”.

Tuy nhiên, theo KTNN, đến năm 2025, nguồn cải cách tiền lương năm 2023 chuyển sang 2024 vẫn còn dư 350.735 tỷ đồng, trong khi số dư nguồn tích lũy cải cách tiền lương chưa bao gồm khoản phải trích tạo nguồn cải cách tiền lương các năm 2024, 2025.