Luật sửa đổi, bổ sung gỡ vướng cho lĩnh vực ngân hàng, phòng, chống rửa tiền

(BKTO) - Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng (Luật số 23/2026/QH16) với nhiều điểm sửa đổi, bổ sung nhằm xử lý những vấn đề cấp thiết trong thực tiễn.

Tại Họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 15 luật được Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất thông qua, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Đoàn Thái Sơn cho biết, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng (Luật số 23/2026/QH16) gồm 4 điều.

Việc ban hành Luật nhằm xử lý các vấn đề phát sinh do sắp xếp, tổ chức bộ máy, có thời hạn phải hoàn thành trước ngày 1/3/2027; khắc phục những thiếu hụt trong pháp luật về phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của FATF/APG/OECD; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong cơ chế tài chính của NHNN; tạo cơ sở để NHNN thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thành viên tại Tổ chức Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Đồng thời, Luật kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế - xã hội và luật hóa các quy định liên quan đến hạn chế quyền công dân.

Bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế và sử dụng ngoại hối

Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật số 23/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung 5 nhóm nội dung.

Đáng chú ý, Luật bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam, tạo cơ sở pháp lý để NHNN thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thành viên của IMF. Chính phủ được giao quy định về đối tượng, phạm vi, loại thông tin, thời hạn, kỳ hạn và phương thức cung cấp thông tin phục vụ việc lập cán cân thanh toán và trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam.

Luật cũng bổ sung quy định về hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, trừ trường hợp được phép theo quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc theo quy định của Thống đốc NHNN. Nội dung này nhằm luật hóa quy định tại Điều 22 Pháp lệnh Ngoại hối, bảo đảm các quy định về hạn chế quyền công dân được thể hiện ở cấp luật, đồng thời làm rõ các trường hợp được phép sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam.

Bên cạnh đó, Luật sửa đổi các quy định về cơ chế tài chính của NHNN cho phù hợp với hoạt động của ngân hàng trung ương và thực tiễn hoạt động của NHNN; chuyển thẩm quyền quy định một số nội dung liên quan đến chế độ tài chính của NHNN từ Thủ tướng Chính phủ sang Chính phủ, phù hợp với Luật Tổ chức Chính phủ.

Một nội dung đáng chú ý khác là bổ sung thẩm quyền của NHNN trong việc áp dụng tỷ lệ bảo đảm an toàn khác với mức quy định nhằm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro của từng tổ chức tín dụng. Các tổ chức tín dụng được áp dụng biện pháp này phải xây dựng và thực hiện lộ trình bảo đảm tuân thủ mức quy định; NHNN có trách nhiệm thanh tra, giám sát theo quy định của pháp luật.

Luật đồng thời sửa đổi một số quy định để phù hợp với cơ cấu tổ chức của NHNN và việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp; bỏ trách nhiệm của Bộ Tài chính trong việc kiểm tra nhiệm vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý Dự trữ ngoại hối nhà nước của NHNN, qua đó hạn chế chồng chéo với hoạt động thanh tra, kiểm toán.

Tăng cường khuôn khổ pháp lý về phòng, chống rửa tiền

Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, Luật số 23/2026/QH16 tập trung vào 2 nhóm nội dung chính.

Một là, sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm khắc phục những thiếu hụt trong công tác phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của FATF/APG. Trong đó, Luật sửa đổi khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi”; bổ sung đối tượng báo cáo và các dấu hiệu đáng ngờ; bổ sung trách nhiệm thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền liên quan đến lĩnh vực tài sản mã hóa.

Luật cũng hoàn thiện quy định về nhận biết khách hàng, thông tin và xác minh thông tin nhận biết khách hàng; sửa đổi quy định về minh bạch thông tin của thỏa thuận pháp lý; quy định trách nhiệm của đối tượng báo cáo trong việc báo cáo giao dịch đáng ngờ cho NHNN và trách nhiệm lưu trữ thông tin, hồ sơ, tài liệu.

Đáng chú ý, Luật quy định miễn trách nhiệm cho đối tượng báo cáo khi thực hiện nghĩa vụ báo cáo theo Luật Phòng, chống rửa tiền một cách trung thực.

Hai là, sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ một số quy định liên quan đến sắp xếp, tổ chức bộ máy, trong đó có việc điều chỉnh tên gọi và trách nhiệm của các Bộ, cơ quan ngang Bộ.

Tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm

Đối với Luật Các tổ chức tín dụng, Luật số 23/2026/QH16 bổ sung tại khoản 2 Điều 114 quy định về “Đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp”, tạo cơ sở pháp lý để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động này.

Tuy nhiên, để ngân hàng thương mại có đầy đủ cơ sở pháp lý triển khai hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp, pháp luật về chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp cần tiếp tục quy định cụ thể về quyền, trách nhiệm của các bên, điều kiện, tiêu chí và nội dung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm.

Luật số 23/2026/QH16 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/12/2026.

Cùng với đó, Luật bãi bỏ Điều 22 và khoản 2 Điều 34 của Pháp lệnh Ngoại hối, bảo đảm thống nhất với các quy định mới về nguyên tắc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam và bãi bỏ trách nhiệm của Bộ Tài chính trong việc kiểm tra quản lý Dự trữ ngoại hối nhà nước tại Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam./.